De klok gaat terug op 25 oktober 2026 — en waarom Turkije de tijd niet meer verandert

In de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk eindigt de zomertijd op zondag 25 oktober 2026. In Duitsland en de rest van Midden-Europa gaan de klokken om 3.00 uur CEST één uur terug, naar 2.00 uur CET; in het VK gaan ze om 2.00 uur BST terug naar 1.00 uur GMT. Beide veranderingen vinden op hetzelfde moment plaats: 01.00 uur UTC. In Turkije verandert er niets: sinds 2016 geldt daar het hele jaar UTC+3. De komende vijf maanden neemt het tijdsverschil tussen Duitsland en Turkije daardoor toe van één naar twee uur, en dat tussen het VK en Turkije van twee naar drie uur, totdat de klokken in de EU en het VK op 28 maart 2027 weer vooruitgaan.

Wanneer gaan de klokken precies terug op 25 oktober 2026?

De wettelijke basis in de EU is Richtlijn 2000/84/EG betreffende de zomerregeling. Daarin staat dat de zomertijd in elke lidstaat eindigt om 1.00 uur Greenwich Mean Time op de laatste zondag van oktober en begint op hetzelfde tijdstip op de laatste zondag van maart. Een nota van de Raad van de EU van 20 oktober 2025 herhaalt de regel: alle deelnemende landen schakelen op hetzelfde moment over, om 01.00 uur UTC, terwijl de lokale kloktijd per tijdzone verschilt. In Duitsland betekent dit dat de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 25 uur duurt, meldde web.de op 19 oktober 2026: om 3.00 uur gaat de klok terug naar 2.00 uur en geldt weer de Midden-Europese Tijd (MEZ), officieel standaardtijd. Op de kalender van de Britse regering staat dezelfde zondag: de klokken gaan op 25 oktober 2026 om 2.00 uur terug en op 28 maart 2027 om 1.00 uur vooruit. In Duitsland wordt de wettelijke tijd bijgehouden door de Physikalisch-Technische Bundesanstalt (PTB) in Braunschweig. De afdeling tijd en frequentie, onder leiding van Ekkehard Peik, verspreidt die via de langegolfzender DCF77, internet en satellietverbindingen. Volgens web.de worden daarmee ongeveer 100 miljoen radiogestuurde klokken gelijkgezet. Noord-Amerika schakelt een week later over, op 1 november 2026, volgens de Turkse krant Dünya.

Waarom verzet Turkije de klok niet?

Turkije zette de klok op 27 maart 2016 om 03.00 uur zoals gebruikelijk vooruit, maar zette die daarna nooit meer terug. Een besluit van de ministerraad, nr. 2016/9154, gepubliceerd op 8 september 2016 in de Resmi Gazete (Staatscourant), bepaalde dat deze zomertijd het hele jaar zou gelden, waardoor het land op UTC+3 kwam. NTV meldde dat het ministerie van Energie het ontwerp op 6 september 2016 naar het kabinet van de premier had gestuurd. De wettelijke basis was wet nr. 697, die de regering binnen bepaalde grenzen toestaat de zomertijd vast te stellen. Het besluit werd aangevochten bij de rechter. Een ouder klaagde dat kinderen in de winter voor zonsopgang naar school moesten reizen. Volgens Hukuki Haber en NTV wees de Tiende Kamer van de Raad van State op 9 mei 2017 een verzoek om schorsing af, maar schorste de Grote Kamer voor bestuursrechtelijke zaken op 14 september 2017 het besluit bij meerderheid van stemmen. De Kamer oordeelde dat het kabinet begin- en einddata mocht vaststellen, maar de zomertijd niet permanent mocht maken. De regering veranderde niet van koers: minister van Energie Berat Albayrak zei op 28 september 2017 dat Turkije dezelfde koers zou blijven volgen. Hij noemde de uitspraak procedureel en verwees naar een onderzoek van de Technische Universiteit van Istanbul dat de besparingen op ongeveer 540 miljoen lira schatte, meldde Bianet. De Kamer van Elektrotechnisch Ingenieurs (EMO) had het tegenovergestelde betoogd en de extra consumptie op ongeveer 7 miljard kWh geschat. Sindsdien geldt in Turkije UTC+3; Dünya bevestigde op 5 oktober 2026 dat de klokken in 2026 niet worden teruggezet.

Tijdsverschil tussen Duitsland, het VK en Turkije — en wat dat betekent voor reizen

Duitsland–Turkije: 1 uur tot 25 oktober 2026 (Berlijn UTC+2, Istanbul UTC+3); 2 uur van 25 oktober 2026 tot 28 maart 2027 (Berlijn UTC+1). VK–Turkije: 2 uur tot 25 oktober 2026 (Londen UTC+1); 3 uur van 25 oktober 2026 tot 28 maart 2027 (Londen UTC+0). Voorbeeld in de winter: 12.00 uur in Istanbul is 10.00 uur in Berlijn, Wenen, Amsterdam of Parijs en 9.00 uur in Londen. Op het moment van de omschakeling: 04.00 uur in Istanbul = 03.00 uur CEST, dat 02.00 uur CET wordt, en 02.00 uur BST, dat 01.00 uur GMT wordt.

Vliegtuigschema’s worden altijd weergegeven in de lokale tijd van elke luchthaven. Een vertrek uit Istanbul en een aankomst in Keulen of Düsseldorf staan dus allebei vermeld in de kloktijd van die stad. Na 25 oktober landt een hypothetische vlucht van drie uur die om 10.00 uur uit Istanbul vertrekt rond 11.00 uur lokale tijd in Duitsland, in plaats van om 12.00 uur. Smartphones en radiogestuurde klokken passen zich automatisch aan; Turkse media adviseren dat apparaten die zijn ingesteld op de zone ‘Turkey/Istanbul’ niet handmatig hoeven te worden aangepast. Ovens, autoklokken en polshorloges moeten nog wel met de hand worden verzet. Gezinnen in Duitsland en het VK die bellen met familieleden in Turkije, en iedereen die over de grens videogesprekken of consulaire of medische afspraken plant, moet de tijden na 25 oktober opnieuw controleren. Er zijn veel vliegverbindingen: Istanbul Airport was van 5 tot en met 11 oktober met 1.530 vluchten per dag de drukste luchthaven van Europa, volgens gegevens van EUROCONTROL. Sabiha Gökçen sloot in september een zusterluchthavenovereenkomst met Keulen-Bonn.

Is de EU nog steeds van plan de klokverzettingen af te schaffen?

Formeel wel, maar het dossier zit al zes jaar muurvast. De Europese Commissie stelde op 12 september 2018 voor de seizoensgebonden klokverzettingen af te schaffen, nadat uit een openbare raadpleging was gebleken dat 84% van de respondenten daarvoor was. Web.de merkt op dat slechts 4,6 miljoen mensen deelnamen, van wie drie miljoen uit Duitsland. Het Europees Parlement stemde op 26 maart 2019 met 410 tegen 192 stemmen en 51 onthoudingen voor afschaffing, met 2021 als streefdatum, aldus Yle. De lidstaten bereikten in de Raad nooit overeenstemming. Spanje vroeg op 20 oktober 2025 de ministers van Energie om de onderhandelingen te hervatten, met het argument dat uit onderzoek blijkt dat er geen noemenswaardige energiebesparing is. Premier Pedro Sánchez zei dat hij het nut van het verzetten van de klok niet meer inzag. In 2025 had het Poolse voorzitterschap van de Raad een proef van twee jaar met permanente zomertijd in de hele EU voorgesteld, en de lidstaten vroegen om nadere analyse.

In 2026 draait het belangrijkste argument om gezondheid, niet om energie. Een overzichtsstudie onder leiding van Raymond Lam van de University of British Columbia, waarover dpa op 6 oktober 2026 berichtte, concludeerde dat permanente standaardtijd (wintertijd) waarschijnlijk gezonder is dan permanente zomertijd, omdat ochtendlicht de biologische klok stabiliseert. Ook slaapverenigingen doen dezelfde aanbeveling. In hetzelfde bericht staat dat zowel de VS (1974) als Rusland (2011–2014) permanente zomertijd hebben geprobeerd en die later weer hebben afgeschaft. In de Verenigde Staten drong president Donald Trump in oktober 2026 publiekelijk bij senator Tom Cotton aan op voortgang met de vastgelopen Sunshine Protection Act, die de zomertijd daar permanent zou maken. Turkije is niet het enige land buiten het systeem: ook IJsland, Rusland, Georgië, China, Japan, India, Indonesië, Iran, Saudi-Arabië, Zuid-Afrika, Argentinië, Brazilië en Mexico verzetten de klok niet, volgens een op dpa gebaseerd overzicht van web.de dat op 28 maart 2026 is bijgewerkt. Mexico verzet de klok sinds het najaar van 2022 niet meer; Oekraïne stemde in 2024 voor afschaffing van de klokverzetting, maar de wet werd nooit ondertekend en trad niet in werking.

Wat gebeurt er hierna

25 oktober 2026, 01.00 uur UTC: de klokken in de EU en het VK gaan terug; het tijdsverschil met Turkije wordt 2 uur voor Duitsland en 3 uur voor het VK. 1 november 2026: de VS en het grootste deel van Noord-Amerika beëindigen de zomertijd. Eind 2026: een studie van de Commissie, gestart in februari 2026 en uitgevoerd door Ecorys, Capgemini, Stratec en CE Delft, moet worden afgerond. Volgens een nota van de Raad van 3 juni 2026 worden daarin tien scenario’s doorgerekend, waaronder permanente zomer- of wintertijd en nieuwe tijdzonegrenzen tussen lidstaten. 28 maart 2027, 01.00 uur UTC: de klokken in de EU en het VK gaan vooruit; het tijdsverschil tussen Duitsland en Turkije wordt weer 1 uur. 31 oktober 2027: de volgende geplande terugzetting, tenzij de EU anders beslist. Voor afschaffing is nog altijd een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten in de Raad nodig, evenals overeenstemming met het Parlement.