Waarom diesel in 2026 recordprijzen bereikte — en wat die kan laten dalen

Diesel werd in september 2026 in een groot deel van de wereld de duurste brandstof voor wegverkeer. De ontwrichte export uit de Golfregio nadat op 28 februari de oorlog tussen de VS en Israël enerzijds en Iran anderzijds begon, Oekraïense droneaanvallen op Russische raffinaderijen en Houthi-aanvallen rond de Rode Zee troffen middeldistillaten harder dan ruwe olie of benzine. Amerikaanse diesel kostte op 11 september voor het eerst meer dan 6 dollar per gallon, Duitsland noteerde op 16 september een record van €2,453 per liter, het EU-gemiddelde bereikte op 24 september een record van €2,23 en Turkse diesel doorbrak op 17 september in Istanbul de grens van 100 lira per liter. Op 2 oktober kwam de G7 overeen tot 100 miljoen vaten olie- en dieselreserves vrij te geven. De prijzen daalden begin oktober, maar liggen nog altijd ruim boven het niveau van vóór de oorlog.

Waarom steeg de dieselprijs sterker dan die van benzine?

Het kernprobleem zit bij raffinage en transport, niet alleen bij ruwe olie. Ruwe oliesoorten uit de Golfregio leveren een groot aandeel diesel en vliegtuigbrandstof op, en raffinaderijen in de Golfregio exporteerden vóór de oorlog veel meer diesel dan benzine, volgens een analyse van The New York Times die Annahar in april samenvatte. Geen enkele andere regio had reservecapaciteit om die volumes te vervangen, en China beperkte zijn eigen brandstofexport. De wereldwijde dieselvoorraden waren al krap vóór februari. Ook is de vraag moeilijker terug te dringen: vrachtwagens, landbouwmachines en bouwmaterieel rijden op diesel, terwijl automobilisten hun benzineverbruik kunnen beperken. Patrick De Haan van GasBuddy merkte al op 7 maart op dat diesel sterker op de risico's voor de scheepvaart reageerde dan benzine: de Amerikaanse dieselprijs steeg in een week met 41 cent tot 4,16 dollar, tegenover 3,25 dollar voor benzine. In oktober sprak de Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) van een extreem krappe dieselmarkt en oplopende crack spreads, de marge die raffinaderijen boven op de prijs van ruwe olie verdienen.

Twee andere fronten verergerden de situatie. Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen brachten Moskou ertoe het verbod op dieseluitvoer telkens te verlengen, meest recent tot 31 oktober. Op 13 september drong de Amerikaanse president Donald Trump er publiekelijk bij Volodymyr Zelensky op aan geen Russische dieselfabrieken meer aan te vallen; volgens hem veroorzaakten de aanvallen een wereldwijd tekort. Rond de Rode Zee namen Houthi-strijders op 10 en 11 september de Jemenitische haven Mokha en het eiland Perim bij de Straat Bab el-Mandeb in. Saudi-Arabië sloot na droneaanvallen de Oost-Westpijpleiding, de belangrijkste omleiding buiten de Straat van Hormuz om. In september bedroeg het scheepvaartverkeer door Hormuz nog ongeveer 75% van het niveau van vóór de oorlog.

Tijdlijn: de dieselprijspiek van 2026

28 feb. — de oorlog met Iran begint; begin maart komt het tankertransport door Hormuz tot stilstand. Maart — IEA-leden zeggen toe 400 miljoen vaten vrij te geven. April — eerste golf van dieselprijsrecords in Duitsland, Frankrijk, België en Nederland. 4 sept. — Amerikaanse dieselprijs breekt met 5,85 dollar per gallon het record uit 2022 (AAA). 9 sept. — olie stijgt voor het eerst sinds juli boven de 100 dollar. 11 sept. — Amerikaanse dieselprijs komt boven de 6 dollar; Saudi-Arabië sluit de Oost-Westpijpleiding. 13 sept. — Trump dringt er bij Zelensky op aan Russische raffinaderijen niet meer aan te vallen. 14 sept. — Brent komt boven de 107 dollar. 16 sept. — Duits dieselrecord van €2,453. 22 sept. — Trump steunt een verbod op Amerikaanse dieseluitvoer. 24 sept. — record voor het EU-gemiddelde: €2,23. 26–28 sept. — Trump verwerpt Irans voorstel voor een staakt-het-vuren van zeven dagen; olie stijgt met meer dan 1%. 2 okt. — vrijgave van G7-reserves. 9 okt. — Trump kondigt na een telefoongesprek met Vladimir Poetin een overeenkomst aan over Russische dieseltoevoer.

Hoe hoog liepen de dieselprijzen op?

Verenigde Staten: volgens de AAA bedroeg het nationale gemiddelde op 11 september 6,05 dollar en op 24 september 6,51 dollar, bijna 3 dollar meer dan een jaar eerder; volgens de EIA lag het gemiddelde in september op 6,29 dollar. Europese Unie: uit de wekelijkse gegevens van de Europese Commissie, verzameld door AFP, bleek dat de prijs op 24 september €2,23 per liter bedroeg, tegenover €2,16 een week eerder. In 19 lidstaten was dat een record; op 8 oktober was de prijs gedaald tot €2,15, de eerste daling in een maand. Duitsland: het daggemiddelde van de ADAC bereikte op 16 september €2,453, hoger dan het record van april; bij sommige tankstations lag de prijs boven de €3. In Frankrijk liep de prijs rond 20 september op tot bijna €2,41; België kwam uit op €2,501; het Verenigd Koninkrijk bereikte op 2 oktober voor het eerst £2 per liter. Op 8 oktober waren Finland (€2,553), Nederland (€2,506) en Denemarken (€2,488) de duurste EU-landen. De schattingen van de kosten lopen uiteen: Turkse media die hetzelfde Europese rapport aanhaalden, stelden dat de extra dagelijkse last voor de EU-economie €203 miljoen of €270 miljoen bedroeg.

Turkije: de dieselprijs steeg in drie dagen met 11,37 lira en kwam op 17 september in Istanbul voor het eerst boven de 100 lira per liter. Benzine kostte ongeveer 80 lira, een verschil van zo'n 20 lira. Daarna schommelden de prijzen mee met Brent: op 18 september werd een verlaging van 4,09 lira verwacht, op 6 oktober daalde de dieselprijs met 4,95 lira, waardoor het verschil met benzine tot ongeveer 5 lira kromp. Vanaf 10 oktober steeg de prijs met 6,40 lira, tot boven de 96 lira in Istanbul en 97 lira in Ankara en Izmir, terwijl benzine 96 kuruş goedkoper werd. Het aflopen van het Turkse systeem eşel mobil, dat belastingen als buffer inzet, leidde op 1 oktober tot een door belasting veroorzaakte dieselprijsstijging van 3,60 lira.

Hoe hebben overheden gereageerd?

De grootste stap volgde op 2 oktober, toen de G7 en partners via het IEA overeenkwamen om in vier maanden tijd tot 100 miljoen vaten vrij te geven. Daarbij zou in de eerste twintig dagen versneld diesel worden vrijgegeven en beloofden de landen elkaar geen exportverboden voor energieproducten op te leggen. Brent daalde met ongeveer 1,5% tot circa 100,80 dollar. De Franse premier Sébastien Lecornu zei op 7 oktober dat Frankrijk 10 miljoen vaten diesel zou vrijgeven, met als doel de prijzen met 12 tot 18 cent te verlagen. De stappen van Washington waren wisselend: Trump steunde op 22 september een verbod op dieseluitvoer, maar zei op 3 oktober dat zo'n verbod nooit serieus was overwogen. Dat was nadat Oxford Economics had geschat dat een dergelijk verbod de Europese groothandelsprijs voor diesel met 40–50% zou kunnen verhogen (Der Spiegel noemde een stijging tot 25%). Op 6 oktober stond hij tijdelijk gebruik van onbelaste rode diesel op snelwegen toe. De Duitse coalitie en de deelstaten kwamen op 18 september overeen de brandstofbelasting van 1 oktober tot en met 31 december met ongeveer 17 cent per liter te verlagen. Veronika Grimm van de Duitse Raad van Economische Experts noemde dat cynisch. Op 5 oktober meldde de ADAC dat de pompprijzen alweer hoger lagen dan toen de verlaging inging.

Wat kan de dieselprijzen omlaag brengen en waar moet op worden gelet?

De belangrijkste factor is de daadwerkelijke aanvoer: een volledige heropening van Hormuz, een veilige Straat Bab el-Mandeb (het Jemenitische leger claimde op 5 oktober de controle, wat de Houthi's betwistten) en de uitvoer via de Saudische pijpleiding. Rusland keurde op 10 oktober in het kader van de Amerikaanse overeenkomst een eerste uitvoer van 500.000 ton diesel goed, maar experts die Frankfurter Allgemeine citeerde noemden dit grotendeels symbolisch. Duitse commentatoren omschreven de vrijgave door de G7 als een signaal aan de markt, niet als een blijvende oplossing. In de vooruitzichten van 6 oktober verwachtte de EIA dat Amerikaanse diesel in 2027 gemiddeld ongeveer 4,50 dollar zou kosten en Brent in het vierde kwartaal van 2026 op 105 dollar zou uitkomen, om in 2027 te dalen tot 84 dollar. De prognose gaat er wel van uit dat de aanvoer uit de Golfregio tot het einde van het jaar beperkt blijft. IEA-directeur Fatih Birol waarschuwde dat diesel, waarvan de prijs bijna is verdubbeld ten opzichte van vóór de oorlog, de inflatie wereldwijd zal opdrijven. Data om in de gaten te houden: de periode waarin de G7 de versnelde dieselvrijgave uitvoert, tot ongeveer 22 oktober; het aflopen van het Russische uitvoerverbod op 31 oktober; de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen in november, waarvoor Trump zei Iran niet te zullen aanvallen; de volgende EIA-prognose op 10 november; verdere Turkse brandstofbelastingmaatregelen in november en december; en het aflopen van de Duitse belastingverlaging op 31 december.