Motorin 2026’da neden rekor fiyatlara ulaştı ve fiyatları ne düşürebilir?

2026 yılının eylül ayında dizel, dünyanın büyük bölümünde karayolu ulaşımında kullanılan en pahalı yakıt hâline geldi. 28 Şubat’ta ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ardından Körfez’den yapılan ihracatın aksaması, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik İHA saldırıları ve Husilerin Kızıldeniz çevresindeki saldırıları, orta distilatları ham petrolden ve benzinden daha ağır etkiledi. ABD’de dizel galon başına ilk kez 11 Eylül’de 6 doları geçti; Almanya’da litre fiyatı 16 Eylül’de tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 2,453 avroya, AB ortalaması 24 Eylül’de rekor düzeyde 2,23 avroya çıktı ve Türkiye’de İstanbul’da dizel 17 Eylül’de litre başına 100 lirayı aştı. G7, 2 Ekim’de petrol ve dizel rezervlerinden 100 milyon varile kadarını piyasaya sürme konusunda anlaştı. Fiyatlar ekim başında geriledi ancak savaş öncesi seviyelerin çok üzerinde kalmayı sürdürüyor.

Dizel neden benzinden daha fazla zamlandı?

Temel sorun yalnızca ham petrol değil, rafinaj ve nakliye. New York Times’ın nisan ayında Annahar’ın özetlediği analizine göre Körfez’deki ham petrol türleri yüksek oranda dizel ve jet yakıtı veriyor; savaş öncesinde Körfez rafinerileri benzinden çok daha fazla dizel ihraç ediyordu. Bu varillerin yerini alabilecek atıl kapasite başka hiçbir bölgede yoktu; Çin de kendi yakıt ihracatını kıstı. Küresel dizel stokları şubat ayından önce de düşük seviyedeydi. Talebi kısmak da daha zor: Kamyonlar, tarım makineleri ve iş makineleri dizelle çalışırken sürücüler benzin tüketimini azaltabiliyor. GasBuddy’den Patrick De Haan, daha 7 Mart’ta nakliye riskinin dizeli benzinden daha sert etkilediğine dikkat çekmiş; ABD’de dizelin bir haftada 41 sent artarak 4,16 dolara çıktığını, benzinin ise 3,25 dolarda olduğunu belirtmişti. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), ekim ayına gelindiğinde dizel piyasalarında aşırı sıkışıklık ve rafinerilerin ham petrolün üzerinde elde ettiği marj olan crack spread’lerde genişleme görüldüğünü bildirdi.

İki başka cephedeki gelişmeler durumu daha da kötüleştirdi. Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları, Moskova’nın dizel ihracatı yasağını sürekli uzatmasına yol açtı; yasağın son uzatması 31 Ekim’e kadar oldu. ABD Başkanı Donald Trump, 13 Eylül’de Volodimir Zelenskiy’den Rus dizel tesislerine yönelik saldırıları durdurmasını kamuoyu önünde isteyerek bu saldırıların küresel kıtlığa yol açtığını söyledi. Kızıldeniz çevresinde ise Husiler, 10-11 Eylül’de Yemen’in Mokha limanını ve Babülmendep Boğazı’ndaki Perim Adası’nı ele geçirdi. Suudi Arabistan da İHA saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakan başlıca güzergâh olan Doğu-Batı boru hattını kapattı. Eylül ayında Hürmüz trafiği savaş öncesi seviyenin yaklaşık yüzde 75’i düzeyinde sürüyordu.

Zaman çizelgesi: 2026’daki dizel fiyatı artışı

28 Şubat — İran’la savaş başladı; mart başında Hürmüz’den tanker geçişleri durma noktasına geldi. Mart — IEA üyeleri 400 milyon varili piyasaya sürme taahhüdünde bulundu. Nisan — Almanya, Fransa, Belçika ve Hollanda’da ilk dizel fiyat rekorları görüldü. 4 Eylül — ABD’de dizel galon başına 5,85 dolarla 2022’deki rekoru aştı (AAA). 9 Eylül — Petrol, temmuzdan bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı. 11 Eylül — ABD’de dizel 6 doları geçti; Suudi Arabistan Doğu-Batı boru hattını kapattı. 13 Eylül — Trump, Zelenskiy’den Rus rafinerilerine saldırıları durdurmasını istedi. 14 Eylül — Brent 107 doları aştı. 16 Eylül — Almanya’da dizel 2,453 avroyla rekor kırdı. 22 Eylül — Trump, ABD’nin dizel ihracatına yasak getirilmesini destekledi. 24 Eylül — AB ortalaması 2,23 avroyla rekor kırdı. 26-28 Eylül — Trump, İran’ın yedi günlük ateşkes önerisini reddetti; petrol yüzde 1’den fazla yükseldi. 2 Ekim — G7 rezervleri piyasaya sürme kararı aldı. 9 Ekim — Trump, Vladimir Putin’le yaptığı telefon görüşmesinin ardından Rusya’dan dizel tedariki anlaşmasını duyurdu.

Dizel fiyatları ne kadar yükseldi?

ABD: AAA, ulusal ortalama fiyatı 11 Eylül’de 6,05 dolar, 24 Eylül’de 6,51 dolar olarak açıkladı; bu, bir yıl öncesine göre yaklaşık 3 dolar artış demekti. EIA, eylül ortalamasının 6,29 dolar olduğunu bildirdi. Avrupa Birliği: Avrupa Komisyonu’nun haftalık verilerinin AFP tarafından derlenen sonuçları, litre fiyatının 24 Eylül’de bir hafta önceki 2,16 avrodan 2,23 avroya yükseldiğini ve 19 üye ülkede rekor kırdığını gösterdi. Fiyat, bir ay içindeki ilk düşüşle 8 Ekim’de 2,15 avroya geriledi. Almanya: ADAC’nin günlük ortalaması 16 Eylül’de 2,453 avroya ulaşarak nisan ayındaki rekoru aştı; bazı istasyonlarda fiyat 3 avronun üzerindeydi. Fransa’da fiyat 20 Eylül civarında 2,41 avroya yaklaştı; Belçika’da 2,501 avroya çıktı; Birleşik Krallık’ta litre fiyatı 2 Ekim’de ilk kez 2 sterline ulaştı. 8 Ekim’de Finlandiya (2,553 avro), Hollanda (2,506 avro) ve Danimarka (2,488 avro), AB’nin en pahalı ülkeleriydi. Maliyet tahminleri farklılık gösteriyor: Aynı Avrupa raporuna atıfta bulunan Türk haber kuruluşları, AB ekonomisine günlük ek yükü 203 milyon ya da 270 milyon avro olarak verdi.

Türkiye: Dizel, üç günde 11,37 lira zamlanarak 17 Eylül’de İstanbul’da litre başına 100 lirayı aştı; bu bir ilkti. Benzin ise yaklaşık 80 liradan satılıyor, aradaki fark yaklaşık 20 lirayı buluyordu. Fiyatlar daha sonra Brent petrol fiyatlarıyla birlikte iki yönde hareket etti: 18 Eylül’de 4,09 liralık indirim bekleniyordu; dizel 6 Ekim’de 4,95 lira ucuzlayarak benzinle arasındaki farkı yaklaşık 5 liraya düşürdü. 10 Ekim’den itibaren ise 6,40 lira zamlanarak İstanbul’da 96, Ankara ve İzmir’de 97 liranın üzerine çıktı; benzin 96 kuruş ucuzladı. Türkiye’de eşel mobil vergi tamponu sisteminin 1 Ekim’de sona ermesi, dizele 3,60 liralık vergi kaynaklı zam getirdi.

Hükümetler nasıl karşılık verdi?

En büyük adım 2 Ekim’de geldi: G7 ve ortakları, IEA aracılığıyla dört ay içinde 100 milyon varile kadar rezervi piyasaya sürme konusunda anlaştı. İlk 20 günde ağırlıklı olarak dizel arzı sağlanacak ve ülkeler birbirlerine enerji ihracatı yasağı getirmeme taahhüdünde bulunacaktı. Brent yaklaşık yüzde 1,5 düşerek 100,80 dolar civarına geriledi. Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu, 7 Ekim’de Fransa’nın 10 milyon varil dizel piyasaya süreceğini ve bunun fiyatları 12-18 sent düşürmesinin hedeflendiğini söyledi. Washington’ın adımları ise çelişkiliydi: Trump 22 Eylül’de dizel ihracat yasağını destekledi, ardından Oxford Economics’in böyle bir yasağın Avrupa’da toptan dizel fiyatlarını yüzde 40-50 artırabileceği yönündeki tahmininin ardından 3 Ekim’de yasağın ciddi biçimde değerlendirilmediğini söyledi (Der Spiegel, artışın yüzde 25’e kadar çıkabileceğini aktardı). Trump, 6 Ekim’de vergisiz kırmızı dizelin otoyollarda geçici olarak kullanılmasına izin verdi. Almanya’da koalisyon ve eyaletler, 18 Eylül’de 1 Ekim-31 Aralık döneminde litre başına yaklaşık 17 sentlik yakıt vergisi indirimi üzerinde anlaştı. Alman Ekonomi Uzmanları Konseyi’nden Veronika Grimm indirimi “alaycı” diye nitelendirdi; ADAC ise 5 Ekim’e gelindiğinde pompa fiyatlarının, indirim başladığındaki seviyenin üzerine çıktığını bildirdi.

Dizel fiyatlarını ne düşürebilir, neler izlenmeli?

En etkili araç, fiziksel arz akışının yeniden sağlanması: Hürmüz’ün tamamen açılması, Babülmendep’in güvenli hâle gelmesi (Yemen ordusu 5 Ekim’de kontrolü ele geçirdiğini öne sürdü; Husiler bunu yalanladı) ve Suudi Arabistan’ın boru hattı üzerinden ihracat yapması. Rusya, ABD’yle yapılan anlaşma kapsamında 10 Ekim’de ilk etapta 500 bin ton dizel ihracatına onay verdi; ancak Frankfurter Allgemeine’ye konuşan uzmanlar bunu büyük ölçüde sembolik buldu. Alman yorumcular da G7’nin rezervleri piyasaya sürme kararını kalıcı bir çözümden ziyade piyasaya verilen bir mesaj olarak değerlendirdi. EIA’nın 6 Ekim tarihli öngörüsü, ABD’de dizelin 2027’de ortalama yaklaşık 4,50 dolar olacağını; Brent’in 2026’nın dördüncü çeyreğinde 105 dolar, 2027’de ise 84 dolar seviyesine gerileyeceğini tahmin ediyor. Ancak bu tahmin, yıl sonuna kadar Körfez’den yapılan akışların kısıtlı kalacağı varsayımına dayanıyor. IEA Başkanı Fatih Birol, savaş öncesi fiyatının neredeyse iki katına çıkan dizelin dünya genelinde enflasyonu artıracağı uyarısında bulundu. İzlenecek tarihler: G7’nin önden yüklemeli dizel arzı için belirlediği ve yaklaşık 22 Ekim’de sona eren dönem; Rusya’nın ihracat yasağının 31 Ekim’de dolması; Trump’ın İran’a saldırmayacağını söylediği kasım ayındaki ABD ara seçimleri; EIA’nın 10 Kasım’daki bir sonraki öngörüsü; Türkiye’de kasım ve aralık aylarında atılabilecek yeni yakıt vergisi adımları ve Almanya’daki vergi indiriminin 31 Aralık’ta sona ermesi.