Ebola-uitbraak in Congo in 2026: gevallen, sterfgevallen, vaccins en hoe nu verder

De Democratische Republiek Congo riep op 15 mei 2026 de zeventiende ebola-uitbraak uit. Binnen vijf maanden was die uitgegroeid tot de dodelijkste uitbraak in het land en de op één na grootste ebola-epidemie ooit geregistreerd. De uitbraak wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-virus, een zeldzamere ebolasoort waartegen geen vaccin of behandeling is goedgekeurd. Rond 7 oktober telde het Congolese ministerie van Volksgezondheid 8.665 bevestigde besmettingen en 4.178 sterfgevallen in 64 gezondheidszones in zeven provincies, een sterftecijfer van 48,2%. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) riep de uitbraak op 17 mei uit tot een internationale noodsituatie voor de volksgezondheid. Op 6 oktober meldde Kenia zijn eerste geïmporteerde besmetting.

Welke variant veroorzaakt de uitbraak, en waar woedt die?

Ebolaziekte wordt veroorzaakt door verschillende verwante virussen. De vaccins en antilichaammedicijnen die sinds 2018 met succes in Congo zijn gebruikt, zijn ontwikkeld tegen het Zaire-ebolavirus. Deze uitbraak betreft de ziekte veroorzaakt door het Bundibugyo-virus, dat volgens de WHO voor het eerst werd bevestigd in acht laboratoriummonsters. De uitbraak kwam aan het licht in de provincie Ituri, rond de goudmijnstad Mongbwalu. Ituri is nog steeds het epicentrum: volgens het situatieverslag van Africa CDC van 2 oktober telde de provincie 6.370 besmettingen en 2.933 sterfgevallen, ongeveer driekwart van het nationale totaal. Daarna volgde Noord-Kivu met 1.657 besmettingen en 979 sterfgevallen. Ook in Haut-Uélé, Tshopo, Bas-Uélé, Zuid-Kivu en Sud-Ubangi zijn besmettingen bevestigd. De vorige Congolese uitbraak, in Kasai, eindigde in december 2025, volgens de Britse gezondheidsdienst UK Health Security Agency.

Hoeveel mensen zijn besmet geraakt en overleden?

Belangrijke cijfers (tenzij anders vermeld gaat het om bevestigde besmettingen). 15 mei: uitbraak uitgeroepen; Africa CDC meldt ongeveer 246 vermoedelijke besmettingen en 65 sterfgevallen. 22 mei: de WHO telt 750 vermoedelijke besmettingen en 177 sterfgevallen en verhoogt het risico voor Congo naar ‘zeer hoog’. Eind juni: het aantal bevestigde besmettingen komt boven de 1.000. 21 juli: 2.536 besmettingen en 1.033 sterfgevallen. 29 augustus: 5.794 besmettingen en 2.786 sterfgevallen (WHO). 7 september: 6.757 besmettingen en 3.267 sterfgevallen (WHO). 26 september: 8.067 besmettingen en 3.901 sterfgevallen (ministerie). 2 oktober: 8.442 besmettingen en 4.080 sterfgevallen (Africa CDC). 5 oktober: 8.544 besmettingen, 4.114 sterfgevallen en 2.230 genezen patiënten (ministerie). Rond 7 oktober: 8.665 besmettingen, 4.178 sterfgevallen en 2.259 genezen patiënten (ministerie). Koppen kunnen tegenstrijdig lijken doordat instanties verschillende peildata hanteren: op 2 oktober maakte het ministerie 4.018 sterfgevallen onder 8.300 besmettingen bekend, terwijl het rapport van Africa CDC diezelfde dag 4.080 sterfgevallen en 8.442 besmettingen vermeldde. Als de cijfers van een datum worden voorzien, laten ze een gestage stijging zien. Een Spaanse kop draaide eind september de twee cijfers om en meldde 8.300 sterfgevallen; geen enkele officiële bron ondersteunt dat cijfer. Het gaat hier allemaal om bevestigde cijfers. In juli schatte de WHO dat de werkelijke omvang van de uitbraak twee tot vier keer zo groot kon zijn, omdat veel mensen thuis overlijden zonder te worden getest.

Werken er vaccins of behandelingen tegen het Bundibugyo-virus?

Geen enkel middel is bewezen effectief. Het goedgekeurde Ervebo-vaccin richt zich op het Zaire-ebolavirus. Op 19 augustus oordeelde de adviesgroep voor vaccins van de WHO, SAGE, dat er onvoldoende bewijs is voor routinematig gebruik tegen het Bundibugyo-virus en dat de werkzaamheid onbekend is. Daarom wordt het alleen toegediend binnen een onderzoeksprotocol. De eerste 16.000 van de toegewezen 70.000 doses kwamen rond 22 augustus aan in Kinshasa. De Italiaanse omroep Sky TG24 meldde dat 20.000 doses zijn gereserveerd voor een klinische studie en 50.000 voor gezondheidswerkers en medewerkers in de frontlinie. Minister van Volksgezondheid Roger Kamba startte de vaccinatie op 27 augustus in Kisangani. Volgens de WHO waren op 6 september 2.007 mensen gevaccineerd. Voor behandelingen begon de PARTNERS-studie van de WHO op 2 juli met de inschrijving van deelnemers op vijf locaties in Ituri. De studie test onder meer het antivirale middel remdesivir en de antilichaamcocktail MBP134. Begin september waren meer dan 300 patiënten met een bevestigde besmetting ingeschreven. In een afzonderlijke studie onder leiding van de medische hulporganisatie ALIMA wordt onderzocht of Gileads experimentele pil obeldesivir ziekte kan voorkomen bij mensen die recent zijn blootgesteld aan het virus. Begin oktober waren in het ziekenhuis van Rwampara meer dan 250 van de ongeveer 1.000 beoogde contacten ingeschreven; de helft van hen kreeg een placebo. Vaccins die specifiek tegen het Bundibugyo-virus zijn gericht, bevinden zich nog in een vroeg ontwikkelingsstadium. Een kandidaat-vaccin van Oxford begon in juli aan een fase 1-studie.

Waarom is de uitbraak zo moeilijk in te dammen?

Het sterftecijfer onder bevestigde gevallen blijft landelijk rond de 48% en liep in Noord-Kivu op tot 59,1% (Africa CDC, 2 oktober). De WHO wijt dit aan late opsporing en gebrekkige toegang tot zorg. Personeel vormt het grootste knelpunt. Half september zei de WHO dat Congo 5.000 extra gezondheidswerkers nodig had. Op 8 september waarschuwde de organisatie voor een tekort aan bedden; genezen patiënten werkten als verzorgers. Volgens Africa CDC zijn sinds mei ongeveer 50 gezondheidswerkers overleden. Achterstallige lonen leidden in juli tot stakingen in Ituri, onder meer in het algemene ziekenhuis van Bunia. De onveiligheid verergert de situatie: behandelcentra zijn in brand gestoken, teams van het Rode Kruis zijn aangevallen en alleen al in Ituri wonen volgens de WHO ongeveer een miljoen ontheemden. Rondtrekkende goudmijnwerkers verspreiden het virus in afgelegen gebieden. Op 2 oktober was 73,1% van de contacten opgespoord en opgevolgd, tegenover een streefdoel van 95%.

Kan ebola zich buiten Congo verspreiden, en wie betaalt de bestrijding?

De WHO beoordeelt het risico als zeer hoog in Congo, hoog voor de buurlanden waarmee het land een grens deelt en laag wereldwijd. De organisatie adviseert niet om reis- of handelsbeperkingen in te stellen. Oeganda registreerde 20 bevestigde besmettingen en 2 sterfgevallen, waarvan 15 besmettingen waren geïmporteerd, voordat de WHO en Africa CDC de uitbraak op 27 augustus beëindigd verklaarden. Een Franse arts die in Congo besmet was geraakt, kreeg op 24 juni de diagnose en herstelde. Patiënten die naar Berlijn en Frankfurt waren geëvacueerd, werden met succes behandeld. Kenia werd het vierde land waar een besmetting werd bevestigd. Een Keniaanse man die zeven jaar in Congo had gewoond, reisde over de weg naar Oeganda, vloog van Entebbe naar Nairobi en overleed op 5 oktober. Minister van Volksgezondheid Aden Duale zei dat 28 contacten waren geïdentificeerd; ook worden passagiers op dezelfde vlucht opgespoord. Wat de financiering betreft: de WHO en Africa CDC lanceerden begin juni een gezamenlijk plan van 518 miljoen dollar voor zes maanden. De Verenigde Staten, die zich hebben teruggetrokken uit de WHO, zegden in augustus nog eens 242 miljoen dollar toe. Duitsland stelde 11 miljoen euro beschikbaar en het Verenigd Koninkrijk maximaal 20 miljoen pond. In de meest recente rapporten van Africa CDC wordt nog steeds melding gemaakt van tekorten aan geld voor vaccinaties en van ontbrekende operationele plannen in sommige provincies.

Wat gebeurt er nu?

Het beeld is gemengd. Half september zei de Congolese regering dat de epidemie medio augustus haar hoogtepunt had bereikt. De WHO waarschuwde daarentegen dat het wekelijkse aantal sterfgevallen in Noord-Kivu bijna was verdubbeld en dat de verspreiding daar exponentieel verliep. Begin oktober meldden nog steeds nieuwe gezondheidszones, zoals Alimbongo, hun eerste besmettingen. Data om in de gaten te houden: de 21 dagen durende monitoring van contacten in Kenia loopt eind oktober af. Dan zal duidelijk worden of er lokale overdracht heeft plaatsgevonden. De IHR-noodcommissie van de WHO kwam voor het laatst bijeen op 18 augustus en beoordeelt een noodsituatie doorgaans ongeveer eens per drie maanden. De resultaten van de PARTNERS- en EBO-PEP-studies en de Ervebo-studies bepalen welke middelen op grote schaal kunnen worden ingezet. De uitbraak kan pas beëindigd worden verklaard 42 dagen nadat de laatste patiënt twee keer negatief heeft getest of is begraven, zoals in Oeganda gebeurde. Een deskundige waarschuwde in juli dat de uitbraak tot in 2027 zou kunnen aanhouden. Volgens de WHO stevent de uitbraak af op een omvang die groter is dan die van de West-Afrikaanse epidemie van 2014–2016, waarbij ongeveer 11.000 mensen omkwamen.