Kongo’da 2026 Ebola salgını: Vakalar, ölümler, aşılar ve bundan sonra ne olacak?

Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 15 Mayıs 2026'da 17. Ebola salgınını ilan etti. Salgın, beş ay içinde ülkenin şimdiye kadarki en ölümcül, kayıtlara geçen en büyük ikinci Ebola salgını hâline geldi. Salgına, aşısı veya tedavisi onaylanmamış, daha nadir görülen Bundibugyo virüsü neden oluyor. Kongo Sağlık Bakanlığı, 7 Ekim dolaylarında yedi eyaletteki 64 sağlık bölgesinde 8.665 doğrulanmış vaka ve 4.178 ölüm kaydetti; ölüm oranı yüzde 48,2 oldu. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 17 Mayıs'ta salgını uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu ilan etti. Kenya ise 6 Ekim'de ülkeye dışarıdan gelen ilk vakayı bildirdi.

Salgına hangi virüs türü neden oluyor ve salgın nerede görülüyor?

Ebola hastalığı, birbiriyle ilişkili birkaç virüsten kaynaklanıyor. Kongo'da 2018'den bu yana başarıyla kullanılan aşılar ve antikor ilaçları, Zaire ebolavirüsüne karşı geliştirildi. DSÖ'ye göre bu salgının Bundibugyo virüsü hastalığı olduğu, laboratuvarda incelenen sekiz örnekte doğrulandı. Salgın, Ituri eyaletinde, altın madenciliği yapılan Mongbwalu kasabası çevresinde ortaya çıktı. Ituri salgının merkez üssü olmayı sürdürüyor: Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (Africa CDC) 2 Ekim tarihli durum raporunda Ituri'de 6.370 vaka ve 2.933 ölüm bildirildi; bu, ülke genelindeki toplamın yaklaşık dörtte üçüne karşılık geliyor. Onu, 1.657 vaka ve 979 ölümle Kuzey Kivu izledi. Haut-Uélé, Tshopo, Bas-Uélé, Güney Kivu ve Sud-Ubangi'de de vakalar doğrulandı. Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı'na göre, Kongo'da bir önceki salgın Aralık 2025'te Kasai'de sona erdi.

Kaç kişi enfekte oldu ve kaç kişi hayatını kaybetti?

Önemli rakamlar (aksi belirtilmedikçe doğrulanmış vakalar). 15 Mayıs: Salgın ilan edildi; Africa CDC yaklaşık 246 şüpheli vaka ve 65 ölüm bildirdi. 22 Mayıs: DSÖ 750 şüpheli vaka ve 177 ölüm kaydetti, Kongo için risk düzeyini “çok yüksek”e çıkardı. Haziran sonu: Doğrulanmış vaka sayısı 1.000'i geçti. 21 Temmuz: 2.536 vaka ve 1.033 ölüm. 29 Ağustos: 5.794 vaka ve 2.786 ölüm (DSÖ). 7 Eylül: 6.757 vaka ve 3.267 ölüm (DSÖ). 26 Eylül: 8.067 vaka ve 3.901 ölüm (Sağlık Bakanlığı). 2 Ekim: 8.442 vaka ve 4.080 ölüm (Africa CDC). 5 Ekim: 8.544 vaka, 4.114 ölüm ve 2.230 iyileşen (Bakanlık). 7 Ekim dolayları: 8.665 vaka, 4.178 ölüm ve 2.259 iyileşen (Bakanlık). Kurumların verileri farklı kesim tarihleriyle yayımlaması, haber başlıklarında çelişki varmış gibi görünmesine yol açabiliyor: Bakanlık 2 Ekim'de 8.300 vaka arasında 4.018 ölüm açıklarken, Africa CDC'nin aynı gün yayımladığı raporda 8.442 vaka ve 4.080 ölüm yer aldı. Tarihler dikkate alındığında sayıların düzenli biçimde arttığı görülüyor. Eylül sonunda yayımlanan İspanyolca bir haber başlığında iki sayı ters çevrilerek 8.300 ölüm bildirildi; hiçbir resmî kaynak bu rakamı doğrulamıyor. Bu verilerin tümü doğrulanmış vakalara dayanıyor. DSÖ, temmuz ayında, çoğu ölüm evde test yapılmadan gerçekleştiği için gerçek salgının iki ila dört kat daha büyük olabileceğini tahmin etti.

Bundibugyo'ya karşı etkili aşı veya tedavi var mı?

Etkisi kanıtlanmış bir ürün yok. Ruhsatlı Ervebo aşısı Zaire ebolavirüsünü hedefliyor. DSÖ'nün aşı danışma grubu SAGE, 19 Ağustos'ta Bundibugyo'ya karşı rutin kullanım için kanıtların yetersiz olduğuna ve aşının etkinliğinin bilinmediğine hükmetti. Bu nedenle aşı yalnızca bir araştırma protokolü kapsamında uygulanıyor. Tahsis edilen 70.000 dozun ilk 16.000'i, 22 Ağustos dolaylarında Kinşasa'ya ulaştı. İtalyan yayın kuruluşu Sky TG24, 20.000 dozun klinik çalışma, 50.000 dozun ise sağlık çalışanları ve ilk müdahale ekipleri için ayrıldığını bildirdi. Sağlık Bakanı Roger Kamba, 27 Ağustos'ta Kisangani'de aşılamayı başlattı; DSÖ, 6 Eylül itibarıyla 2.007 kişinin aşılandığını kaydetti. Tedavi konusunda DSÖ'nün PARTNERS denemesi, 2 Temmuz'da Ituri'deki beş merkezde hasta alımına başladı. Denemede, remdesivir adlı antiviral ilaç ve MBP134 adlı antikor karışımı da dâhil olmak üzere aday tedaviler test ediliyor. Eylül başına kadar doğrulanmış 300'den fazla hasta denemeye alınmıştı. Tıbbi yardım kuruluşu ALIMA'nın yürüttüğü ve EBO-PEP adı verilen ayrı bir denemede, Gilead'ın deneysel obeldesivir hapının yakın zamanda virüse maruz kalan kişilerde hastalığı önleyip önleyemeyeceği test ediliyor. Ekim başı itibarıyla Rwampara Hastanesi'nde, planlanan yaklaşık 1.000 temaslıdan 250'den fazlası denemeye alınmıştı; bunların yarısına plasebo veriliyordu. Oxford'un temmuz ayında Faz 1 denemesine geçen adayı da dâhil olmak üzere, Bundibugyo'ya özgü aşılar henüz erken geliştirme aşamasında.

Salgını kontrol altına almak neden bu kadar zor?

Doğrulanmış vakalar arasındaki ölüm oranı ülke genelinde yüzde 48 dolaylarında seyrederken Kuzey Kivu'da yüzde 59,1'e ulaştı (Africa CDC, 2 Ekim). DSÖ, bunu geç teşhis ve sağlık hizmetlerine erişimdeki aksaklıklarla ilişkilendiriyor. En büyük darboğaz personel yetersizliği. DSÖ, eylül ortasında Kongo'nun 5.000 sağlık çalışanına daha ihtiyaç duyduğunu söyledi; 8 Eylül'de ise yatak sayısının yetersiz olduğu ve iyileşen hastaların bakım görevlisi olarak çalıştığı uyarısında bulundu. Africa CDC'ye göre mayıstan bu yana yaklaşık 50 sağlık çalışanı hayatını kaybetti. Ödenmeyen maaşlar, temmuzda Bunia Genel Hastanesi'nin de dâhil olduğu Ituri'de grevlere yol açtı. Güvenlik sorunları durumu daha da kötüleştiriyor: Tedavi merkezleri ateşe verildi, Kızılhaç ekiplerine saldırıldı. DSÖ'ye göre yalnızca Ituri'de yaklaşık bir milyon yerinden edilmiş kişi yaşıyor. Hareket hâlindeki altın madencileri virüsü ücra bölgelere taşıyor. 2 Ekim itibarıyla temaslı takibi oranı yüzde 73,1'di; hedef ise yüzde 95.

Ebola Kongo dışına yayılabilir mi ve müdahalenin masraflarını kim karşılıyor?

DSÖ, Kongo'daki riski çok yüksek, kara sınırı bulunan komşu ülkelerdeki riski yüksek, küresel riski ise düşük olarak değerlendiriyor ve seyahat ya da ticaret kısıtlaması uygulanmamasını tavsiye ediyor. Uganda'da DSÖ ve Africa CDC, salgının sona erdiğini 27 Ağustos'ta ilan etmeden önce 20 doğrulanmış vaka ve 2 ölüm kaydedildi; vakaların 15'i ülke dışından gelmişti. Kongo'da enfekte olan Fransız bir doktor 24 Haziran'da teşhis edildi ve iyileşti. Berlin ve Frankfurt'a tahliye edilen hastalar da başarıyla tedavi edildi. Kenya, vaka doğrulayan dördüncü ülke oldu. Yedi yıldır Kongo'da yaşayan Kenyalı bir erkek karayoluyla Uganda'ya gitti, Entebbe'den Nairobi'ye uçtu ve 5 Ekim'de hayatını kaybetti. Sağlık Bakanı Aden Duale, 28 temaslının belirlendiğini ve aynı uçaktaki yolcuların izinin sürüldüğünü söyledi. Finansman konusunda DSÖ ve Africa CDC, haziran başında altı aylık, 518 milyon dolarlık ortak bir plan başlattı. DSÖ'den ayrılan ABD, ağustosta 242 milyon dolar daha taahhüt etti. Almanya 11 milyon avro, Birleşik Krallık ise 20 milyon sterline kadar destek açıkladı. Africa CDC'nin son raporlarında bazı eyaletlerde aşılama finansmanının ve operasyonel planların hâlâ eksik olduğuna dikkat çekiliyor.

Bundan sonra ne olacak?

Salgının seyri karışık. Kongo hükümeti eylül ortasında salgının ağustos ortasında zirve yaptığını söylerken, DSÖ Kuzey Kivu'da haftalık ölümlerin neredeyse iki katına çıktığı ve yayılımın üstel biçimde arttığı uyarısında bulundu. Alimbongo gibi yeni sağlık bölgeleri, ekim başında hâlâ ilk vakalarını bildiriyordu. İzlenmesi gereken tarihler: Kenya'daki temaslıların 21 günlük takibi ekim sonunda tamamlanacak; bu, ülkede yerel bulaş olup olmadığını gösterecek. DSÖ'nün Uluslararası Sağlık Tüzüğü Acil Durum Komitesi son olarak 18 Ağustos'ta toplandı. Komite, acil durumları normalde yaklaşık üç ayda bir gözden geçiriyor. PARTNERS ve EBO-PEP denemeleri ile Ervebo çalışmasının sonuçları, hangi araçların yaygın biçimde kullanılabileceğini belirleyecek. Salgın ancak son hastanın iki testinin de negatif çıkmasının ya da hastanın gömülmesinin üzerinden 42 gün geçtikten sonra sona ermiş ilan edilebilir; Uganda'da da süreç böyle işlemişti. Temmuz ayında bir uzman, salgının 2027'ye kadar sürebileceği uyarısında bulundu. DSÖ, salgının yaklaşık 11.000 kişinin hayatını kaybettiği 2014–2016 Batı Afrika salgınını geride bırakma yolunda olduğunu söylüyor.