Aardbevingen in Turkije in 2026: breuklijnen, risico voor Istanbul, AFAD-waarschuwingen en wat te doen

Turkije ligt op de plek waar de Arabische, Afrikaanse en Euraziatische platen het Anatolische blok naar het westen duwen. Daardoor is het een van de meest aardbevingsgevoelige landen in de regio. De aardbeving bij İzmit/Gölcük van 17 augustus 1999 (magnitude 7,4) kostte naar schatting 17.500 tot 18.400 mensen het leven, afhankelijk van het gebruikte officiële dodental. Bij de dubbele aardbeving van Kahramanmaraş op 6 februari 2023 kwamen in Turkije 53.537 mensen om, zei minister van Binnenlandse Zaken Ali Yerlikaya op 2 februari 2024. Istanbul ligt naast een ononderbroken deel van de Noord-Anatolische Breuk, onder de Zee van Marmara. Deze pagina behandelt de breuken, de risicoramingen voor Istanbul, gegevens van AFAD en Kandilli, telefoonwaarschuwingen, wat u moet doen en opmerkelijke aardbevingen in 2025–2026. Aardbevingen kunnen niet worden voorspeld: de cijfers hieronder zijn kansen en scenario’s, geen datums.

Waarom zijn er zoveel aardbevingen in Turkije?

De US Geological Survey (USGS) situeert de aardbevingen van 2023 bij het drielandenpunt van de Anatolische, Arabische en Afrikaanse platen, aan de Oost-Anatolische Breukzone, die Anatolië richting de Egeïsche Zee helpt duwen. In het noorden loopt de Noord-Anatolische Breuk van Oost-Turkije naar de Zee van Marmara. Deze breuk veroorzaakte de aardbeving bij Erzincan in 1939 (M7,8), die de USGS de laatste aardbeving in Turkije noemt die vergelijkbaar was met die van februari 2023, en de breuk van 1999. Een derde bron is de Egeïsche regio, waar de aardkorst wordt uitgerekt en bekkens (slenken) ontstaan. Dit patroon is terug te zien in de frequente, middelzware aardbevingen in West-Turkije.

Wat gebeurde er in 1999 en 2023?

De aardbeving van 1999 vond plaats op 17 augustus om 03.02 uur, met het epicentrum bij Gölcük, in de provincie Kocaeli. Het vaak aangehaalde officiële dodental is 17.480; een parlementair verslag (TBMM) uit 2010 vermeldde 18.373, zoals Medyascope opmerkte. Op 6 februari 2023 trof de eerste beving Pazarcık om 04.17 uur: volgens AFAD had die een magnitude van 7,7, volgens de USGS 7,8. Een tweede aardbeving bij Elbistan, om 13.24 uur, had een magnitude van 7,6 (AFAD) of 7,5 (USGS). De USGS bracht ongeveer 354 km breuk aan de Oost-Anatolische Breuk en ongeveer 161 km aan de Çardak-breuk in kaart, met verplaatsingen tot 9 meter. Volgens de cijfers die Yerlikaya in februari 2024 bekendmaakte, vielen er 53.537 doden en 107.213 gewonden; minister Murat Kurum sprak van 11 getroffen provincies.

Komt er een zware aardbeving in Istanbul?

De meeste seismologen verwachten een zware aardbeving op het Marmara-deel van de breuk, maar de gepubliceerde kansen hangen af van de methode en de gehanteerde grenswaarde. Een studie uit 2000 in Science, van Tom Parsons (USGS), Aykut Barka (ITU) en collega’s, schatte de kans op zware trillingen in Istanbul binnen 30 jaar op 62% ± 15%. In een herberekening uit 2004 voor de USGS kwam Parsons uit op 53% ± 18% kans op een aardbeving met magnitude 7 of hoger onder de Zee van Marmara in de periode 2004–2034, en 41% ± 14% voor Istanbul zelf. Een studie uit 2016 onder leiding van Maura Murru schatte de kans op een aardbeving met magnitude 7,3 of hoger bij Istanbul binnen 30 jaar op 35%, of 47% wanneer rekening werd gehouden met tijdsafhankelijkheid. De onzekerheidsmarges zijn groot; ongeveer 40–60% is daarom een redelijke samenvatting, geen aftelklok.

De breuk is actief, maar activiteit zegt niets over het tijdstip. Op 23 april 2025 trof een aardbeving met magnitude 6,2 (AFAD) de kust bij Silivri, op ongeveer 7 km diepte. De beving veroorzaakte een breuk over een traject van ongeveer 15 km van het centrale deel van de Marmara-breuk; in de eerste uren volgden 184 naschokken. Tussen 18 en 20 augustus 2026 vonden bij de Prinseneilanden 185 kleine aardbevingen plaats, met magnitudes van 1,4 tot 3,2. Een team van de Universiteit Dokuz Eylül onder leiding van prof. Hasan Sözbilir stelde vast dat ze plaatsvonden op vertakkingen van de vergrendelde Adalar-breuk. De aardbevingswetenschappelijke raad van AFAD zei dat het geen voorbode was. Volgens de USGS kan geen enkele methode het tijdstip, de plaats en de kracht van een aardbeving voorspellen. Virale berichten met ‘deprem tahmini’ (aardbevingsvoorspellingen) hebben dus geen wetenschappelijke basis.

Hoeveel gebouwen in Istanbul lopen risico?

De belangrijkste verliesraming is de actualisering uit 2019 van de grootstedelijke gemeente Istanbul (İBB), opgesteld met het Kandilli-observatorium en in februari 2021 voorgelegd aan een parlementaire commissie (waarover DHA berichtte). Voor een scenario met magnitude 7,5 raamde de studie dat ongeveer 48.000 gebouwen zwaar of zeer zwaar beschadigd zouden raken, 146.000 matige schade zouden oplopen en ongeveer 15.000 mensen zouden omkomen. Het probabilistische model kwam uit op ongeveer 57.000 ingestorte of zeer zwaar beschadigde gebouwen en 53.000 doden. İBB zei dat de cijfers werden herzien. Op 16 augustus 2026 zei minister Kurum dat sinds 2012 bij de stedelijke vernieuwing (kentsel dönüşüm) in Istanbul 1.298.000 eenheden betrokken waren: 1.007.000 waren voltooid en aan 291.000 werd nog gewerkt. Eenheden zijn woningen en winkels, geen gebouwen, dus de twee aantallen zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar.

Voor nieuwe gebouwen geldt de Turkse Bouwcode voor aardbevingen, die op 18 maart 2018 werd gepubliceerd en sinds 1 januari 2019 van kracht is. De code bevat ook regels voor de beoordeling en versterking van bestaande gebouwen. De verplichte aardbevingsverzekering wordt uitgevoerd door DASK, opgericht in 2000. De verzekering dekt schade aan het gebouw door aardbevingen en door aardbevingen veroorzaakte brand, explosies, aardverschuivingen en tsunami’s. Sinds 5 september 2026 vervalt een polis wanneer een woning wordt verkocht; de verkoper kan de ongebruikte premie terugvragen.

Waarom melden AFAD en Kandilli verschillende magnitudes?

AFAD, de nationale rampenbestrijdingsdienst, publiceert aardbevingen op deprem.afad.gov.tr. De waarde van AFAD wordt gebruikt in officiële verklaringen. Het observatorium van de universiteit Boğaziçi, Kandilli, heeft een eigen netwerk. De organisaties gebruiken verschillende meetstations en methoden, en soms ook verschillende magnitudetypen (lokale ML tegenover momentmagnitude Mw). Eerste automatische resultaten worden vaak bijgesteld. Op 24 september 2026 gaf AFAD de aardbeving bij Karaköprü (Şanlıurfa) een magnitude van ML 5,4; Kandilli meldde aanvankelijk 5,8 en later 5,5. De magnitude meet de vrijgekomen energie; de intensiteit (şiddet) beschrijft hoe sterk de schokken op een bepaalde plek worden gevoeld.

Hoe werken aardbevingswaarschuwingen in Turkije?

De meeste waarschuwingen op telefoons komen van Android Earthquake Alerts van Google, dat sensoren in telefoons gebruikt als een soort gezamenlijk seismisch meetnet. Op 6 februari 2023 schatte het systeem de eerste aardbeving op slechts 4,5–4,9 en verstuurde het 469 waarschuwingen op het hoogste niveau, ‘Take Action’. Ongeveer 10 miljoen mensen binnen een straal van circa 160 km hadden zo’n waarschuwing kunnen ontvangen. Google erkende het falen in juli 2025, meldden de BBC en heise. Op 16 oktober 2026 zei Google dat de waarschuwingen in meer dan 200 landen en regio’s beschikbaar zijn. Met de app AFAD Acil kan AFAD via internet een oproep naar 112 plaatsen met uw locatie erbij; de app toont ook verzamelplaatsen, die u eveneens via e-Devlet kunt opzoeken.

Wat moet u doen tijdens een aardbeving?

Het advies van AFAD luidt ‘çök, kapan, tutun’ (zak door uw knieën, bedek uw hoofd en houd u vast): ga laag zitten, bescherm uw hoofd en nek, houd u vast aan iets stevigs en blijf waar u bent tot het schudden stopt. Houd een deprem çantası (noodtas) klaar voor de eerste 72 uur, met water, eten, een fluitje, zaklamp, radio op batterijen, EHBO-kit, medicijnen, deken, wat contant geld en kopieën van documenten. Voor lezers in Duitsland zegt het Auswärtiges Amt in zijn advies van 19 oktober 2026 dat een groot deel van Turkije, waaronder Istanbul, zeer seismisch actief is. Het ministerie adviseert reizigers de aanwijzingen van AFAD en de lokale autoriteiten te volgen en zich te registreren op de crisislijst ELEFAND. Spreek vooraf een ontmoetingsplek voor het gezin en één contactpersoon af.

Recente opmerkelijke aardbevingen in Turkije (2025–2026)

23 april 2025, voor de kust bij Silivri (Istanbul): Mw 6,2, ongeveer 7 km diep (AFAD). 10 augustus 2025, Sındırgı (Balıkesir): 6,1, 11 km diep (AFAD). 27 oktober 2025, Sındırgı: 6,1; verlaten gebouwen stortten in, er werden geen doden gemeld (AFAD, via bianet). 18 juli 2026, Battalgazi (Malatya): 5,0, geen schade gemeld. 18–20 augustus 2026, Marmara, voor de kust bij de Prinseneilanden: zwerm van 185 kleine aardbevingen. 21 september 2026, Saimbeyli (Adana): 5,0 (AFAD). 24 september 2026, Karaköprü (Şanlıurfa): ML 5,4 volgens AFAD, 5,5 volgens Kandilli. 4 oktober 2026, Saimbeyli: aardbevingen van 4,8 en 4,9 binnen 17 minuten, gevolgd door een beving van 5,2 bij Sumbas, Osmaniye (AFAD). 10 oktober 2026, Marmara bij Yalova: 3,5, gevoeld in Istanbul. Deze pagina wordt bijgewerkt na elke aardbeving met magnitude 5 of hoger in Turkije, wanneer İBB herziene verliesramingen publiceert en wanneer het ministerie nieuwe cijfers over stedelijke vernieuwing bekendmaakt.