De aanval door de copiloot van Flydubai in 2026: tijdlijn, onderzoek en onbeantwoorde vragen

Op 30 september 2026 maakte vlucht FZ1073 van flydubai, van Dubai naar Tel Aviv, een noodlanding in Tabuk in het noordwesten van Saudi-Arabië na een gewelddadige aanval in de cockpit. Het toestel was een Boeing 737-8 MAX met 174 passagiers en acht bemanningsleden aan boord. Volgens de procureur-generaal van de VAE, Hamad Saif Al Shamsi, sloeg de copiloot de Indiase gezagvoerder Smit Machchhar met de noodbijl van het vliegtuig. Al Shamsi zegt dat de copiloot het toestel wilde overnemen en het als zelfmoordaanslag in een passagiersterminal op de luchthaven Ben Gurion in Tel Aviv wilde vliegen. Bemanningsleden en passagiers overmeesterden hem, waarna twee andere piloten van flydubai het vliegtuig aan de grond zetten. Niemand aan boord kwam om het leven. De verdachte is een 29-jarige Omaanse staatsburger, die door Reuters en AP wordt geïdentificeerd als Hamam al-Hammami. Aanklagers in de VAE zeggen dat hij heeft bekend, maar hij is nog niet berecht en de beschuldigingen tegen hem zijn nog niet bewezen.

Wat gebeurde er aan boord van vlucht FZ1073?

Vluchtgegevens van AirNav Radar en Flightradar24 geven een globaal beeld. Het vliegtuig, registratie A6-FKF, vertrok rond 03.05 UTC uit Dubai en klom naar ongeveer 34.000 voet. Omstreeks 05.21 UTC, ruim twee uur na vertrek, zette het plotseling een steile duikvlucht in. De gemelde hoogteverliezen lopen uiteen: van bijna 14.000 voet in minder dan 30 seconden tot meer dan 17.000 voet in ongeveer twee minuten. Het toestel stabiliseerde op circa 15.000 voet. Om 05.28 UTC zond de transponder code 7700 uit, de algemene noodcode. Ongeveer zes minuten later schakelde hij over op 7500, de code voor wederrechtelijke inmenging, waarna Israël gevechtsvliegtuigen de lucht in stuurde. De 737 vloog kort het Jordaanse luchtruim binnen en keerde daarna om. Het toestel landde om 06.45 UTC (09.45 uur lokale tijd) op Prince Sultan bin Abdulaziz International Airport in Tabuk. De meeste passagiers waren Israëliërs. In zijn eerste verklaring noemde flydubai het voorval een ‘confrontatie’ in de cockpit en riep het publiek op niet te speculeren.

De verslagen over de redding verschillen in details. Machchhar zegt dat hij de cockpitdeur met geweld openduwde, hoewel hij ernstig gewond was. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu vertelde CNN dat de gezagvoerder de deur ontgrendelde en dat een passagier, Yaniv Hayun, de copiloot bij de stuurknuppel aantrof en hem overmeesterde. De verklaring van de procureur-generaal van 9 oktober schetst een ander beeld. Daarin staat dat een flydubai-gezagvoerder die als bemanningslid meevloog voor de terugvlucht, merkte dat de cockpitdeur open- en dichtging. Hij ging met de toegangscode naar binnen en overmeesterde de verdachte samen met een cabinebemanningslid en passagiers. Die gezagvoerder en een andere copiloot zetten het toestel vervolgens aan de grond. Het Saudische ministerie van Binnenlandse Zaken zei dat beide gewonde piloten ter plaatse werden behandeld en op 1 oktober met een beveiligingsteam uit de VAE naar Abu Dhabi werden gevlogen.

Wie is de copiloot en wat stellen de aanklagers in de VAE?

Machchhar is een Indiase staatsburger uit Mumbai. Britse media hebben zijn leeftijd op 39 jaar gesteld. Op 2 oktober beschreef hij de aanval tijdens een videogesprek vanuit een ziekenhuis in Abu Dhabi aan de Indiase premier Narendra Modi. Hij zei dat hij voor zijn leven vocht toen hij merkte dat het vliegtuig daalde. Functionarissen in de VAE hebben de copiloot niet bij naam genoemd. Reuters en AP identificeren hem, op basis van bronnen met kennis van de zaak, als Hamam al-Hammami, een Omaanse man die in de VAE is geboren. Het kantoor van Al Shamsi zegt dat hij voor Oman Air en Royal Air Maroc vloog voordat hij in januari 2026 bij flydubai in dienst trad, maar de gemelde data van die banen lopen uiteen. The Wall Street Journal en Reuters meldden op basis van anonieme functionarissen dat Oman hem aan de grond had gehouden vanwege zorgen over extremistische opvattingen. Oman heeft niet gereageerd.

De zaak van het Openbaar Ministerie heeft zich in drie fasen ontwikkeld. Op 1 oktober stelde Al Shamsi een gespecialiseerd team in dat samenwerkt met de General Civil Aviation Authority. Hij zei dat de rechtbanken in de VAE bevoegd zijn omdat het vliegtuig in de VAE is geregistreerd. Op 3 oktober omschreef hij de aanval als een ‘terroristische daad’. De verklaring van 9 oktober, gepubliceerd door het staatsnieuwsagentschap WAM, ging verder. Daarin staat dat de verdachte in 2017, tijdens zijn studie in Australië, extremistische denkbeelden begon aan te hangen en inspiratie putte uit de aanslagen van 11 september 2001. Ook zou hij hebben getraind bij een privébokscoach en twee eerdere vluchten naar Tel Aviv hebben gebruikt om de route en de luchthaven te leren kennen. Volgens de verklaring bekende hij in aanwezigheid van zijn advocaat dat hij alleen handelde. Aanklagers zeggen die bewering nog te onderzoeken en te zoeken naar mogelijke medeplichtigen. De verklaring meldde ook dat de aannamecontroles van flydubai, waaronder controles van zijn vliegbrevet en een verklaring omtrent goed gedrag, geen waarschuwingssignalen opleverden. Regionale en Israëlische functionarissen vertelden The Guardian dat hij de aanval mogelijk aanvankelijk voor juli had gepland.

Was Iran betrokken?

Er is geen openbaar bewijs dat Iran in verband brengt met de aanval. Het incident vond plaats tijdens de oorlog tussen de VS en Israël enerzijds en Iran anderzijds, en politici stelden al snel vragen over mogelijke betrokkenheid. Op 1 oktober zei Netanyahu dat het te vroeg was om te zeggen wie er uiteindelijk achter zat. Later zei hij dat de copiloot ‘islamistische radicale indoctrinatie had ondergaan’, maar hij leverde daarvoor geen bewijs. De Israëlische VN-ambassadeur, Danny Danon, zei dat Israël de aanval nog niet aan een staat of organisatie kon koppelen. De Amerikaanse president Donald Trump zei aanvankelijk dat de aanvaller een terrorist was of psychisch instabiel. Vervolgens waarschuwde hij dat Iran ‘zeer hard’ zou worden aangepakt als zou blijken dat het land betrokken was. Twee Israëlische veiligheidsfunctionarissen vertelden verslaggevers dat hun eerste inschatting was dat de man alleen handelde. In het relaas van de VAE van 9 oktober wordt Iran niet genoemd; de aanval wordt toegeschreven aan een eenling met een ideologisch motief.

Wat betekent dit voor de cockpitbeveiliging en de screening van piloten?

Na 9/11 werden cockpitdeuren verstevigd en van binnenuit vergrendeld, om piloten te beschermen tegen aanvallers in de cabine. Het bekendste geval waarin deze beveiliging passagiers buiten de cockpit hield, is vlucht 9525 van Germanwings op 24 maart 2015. De copiloot sloot de gezagvoerder buiten en liet de Airbus A320 neerstorten in de Franse Alpen. Alle 150 inzittenden kwamen om het leven. Het Franse onderzoeksbureau BEA stelde vast dat de copiloot een ernstige depressie had die artsen niet aan zijn werkgever hadden gemeld, en riep op tot duidelijkere grenzen aan de medische geheimhouding. Drie dagen na de crash adviseerde het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) dat er altijd twee bevoegde personen in de cockpit moesten zijn. In juli 2016 stapte het agentschap over op een aanpak op basis van risico’s. FZ1073 verschilt op twee punten van Germanwings. Beide piloten waren in de cockpit en volgens de lezing van de VAE was het motief ideologisch, niet een psychische aandoening. Op 4 oktober gelastte Netanyahu een onderzoek naar ‘alle aspecten’ van de beveiliging van buitenlandse vluchten naar Israël. De Israëlische oppositieleider Yair Lapid gaf de regering de schuld van de aanval. Volgens berichten hadden de Israëlische autoriteiten 48 uur voor de vlucht de bemanningslijst ontvangen, waarop de nationaliteit van de copiloot vermeld stond.

Wat gebeurt er nu?

Er staan nog verschillende zaken open. Aanklagers in de VAE hebben gezegd dat ze verdere bevindingen bekendmaken, waaronder of er nog iemand bij betrokken was. Op 14 oktober was nog geen aanklacht ingediend en geen procesdatum bekendgemaakt. In Australië onderzoekt een gezamenlijk antiterrorismeteam van de Australian Federal Police, Victoria Police en ASIO de banden van de verdachte met het land en heeft het een update toegezegd. flydubai, dat tot tien vluchten per dag naar Israël uitvoerde, heeft die vluchten opgeschort; Emirates heeft de codeshareplaatsen op de route eveneens geschrapt. De VAE trokken op 7 oktober ook de landingsvergunning in voor repatriëringsvluchten van Israëlische luchtvaartmaatschappijen. De Israëlische maatschappij Arkia wil op 31 oktober de reguliere dienst naar Dubai hervatten en Israir op 18 november. El Al zegt te mikken op november, onder voorbehoud van goedkeuringen. Ontwikkelingen die dit relaas zouden aanvullen, zijn aanklachten of een procesdatum in de VAE, een Australische of Omaanse verklaring over wat voorafgaand aan de vlucht over de verdachte bekend was, de uitkomst van Israëls veiligheidsonderzoek en eventuele wijzigingen in de regels voor toegang tot de cockpit of de screening van piloten.