COP31 in Antalya in 2026: data, agenda, wie de leiding heeft en wat er op het spel staat

COP31, de 31e Conferentie van de Partijen bij het VN-Klimaatverdrag (UNFCCC), vindt plaats van 9 tot en met 20 november 2026 op het EXPO-terrein in Antalya, aan de Turkse Middellandse Zeekust. Het is de eerste COP die Turkije organiseert en er geldt een opzet die bij geen eerdere top is gebruikt. De Turkse minister van Milieu, Murat Kurum, is voorzitter van COP31. De Australische minister van Klimaat en Energie, Chris Bowen, is ‘voorzitter van de onderhandelingen’ en leidt de formele gesprekken. Staatshoofden en regeringsleiders komen op 11 en 12 november bijeen. De gedelegeerden moeten onafgerond werk over aanpassing, klimaatfinanciering, een rechtvaardige transitie en emissiereducties afronden. Ze komen bijeen in het jaar waarin een VN-beoordeling concludeerde dat de opwarming beperken tot 1,5 °C niet langer mogelijk is. De Turkse schattingen van het aantal deelnemers lopen uiteen van meer dan 100.000 (Erdoğan, 7 september) tot circa 130.000 uit 190 landen (de gouverneur van Antalya, geciteerd door Hürriyet). De UNFCCC heeft nog geen officieel registratiecijfer bekendgemaakt.

Hoe kreeg Turkije COP31 toegewezen, en wie zit de top voor?

Australië en Turkije stelden zich allebei kandidaat om COP31 te organiseren. Australië had Adelaide voorgesteld en kreeg steun van het 18 leden tellende Pacific Islands Forum. Omdat het gastland bij consensus moet worden gekozen, dreigde de impasse de top naar de vaste UNFCCC-zetel in Bonn te sturen. Tijdens COP30 in het Braziliaanse Belém sloten de twee regeringen in plaats daarvan een akkoord. Het kantoor van de Australische premier maakte dat op 23 november 2025 bekend. Turkije organiseert de top fysiek in Antalya, inclusief de wereldleidersbijeenkomst, en wordt voorgedragen voor verkiezing tot COP-voorzitter. Australië vervult vanaf het einde van COP30 tot het einde van COP31 de rol van voorzitter van de onderhandelingen, met ‘exclusieve bevoegdheid met betrekking tot de onderhandelingen’. Het kiest ook de ministeriële medevoorzitters en zit een Pacific-pre-COP voor. Turkse media zoals Milliyet omschrijven het resultaat als een gezamenlijk besluit van 196 landen.

Beide mannen hebben een rol, maar omschrijven die verschillend. Bowen zei in 2025 dat zijn functie hem de bevoegdheden van het voorzitterschap over de onderhandelingen gaf: medevoorzitters aanwijzen, teksten opstellen en eventuele overkoepelende ‘slotbesluiten’ uitvaardigen. Volgens de gepubliceerde afspraken wijst de COP31-voorzitter een Australische vertegenwoordiger aan als voorzitter van de onderhandelingen en delegeert hij die taken voor de duur van de top. Als de twee partijen het oneens zijn, gaan de consultaties door ‘tot het verschil naar wederzijdse tevredenheid is opgelost’. Kurum zei op 10 september 2026 tegen verslaggevers in Trabzon dat Turkije en Australië ‘geen medevoorzitters’ zijn en dat de uiteindelijke beslissing bij het COP31-voorzitterschap ligt, meldt Climate Home News. Bowen heeft gezegd dat de twee landen ‘naadloos’ samenwerken. De twee ministers ontmoetten elkaar in oktober opnieuw in Fiji. Turkije leidt ook de Actieagenda, het vrijwillige traject naast de onderhandelingen. Het team bestaat onder anderen uit COP31-topman Fatma Varank en Samed Ağırbaş, voorzitter van de Zero Waste Foundation en een van de kampioenen op hoog niveau.

Waarover moeten de onderhandelaars besluiten?

De tussentijdse gesprekken in Bonn in juni 2026 (SB64) verwezen verschillende dossiers zonder overeengekomen tekst door naar Antalya, blijkt uit een overzicht van Carbon Brief. Het eerste betreft adaptatie. De 59 indicatoren voor de mondiale adaptatiedoelstelling die op COP30 zijn overeengekomen, blijven staan. Groepen van ontwikkelingslanden willen echter dat de doelstelling verwijst naar de toezegging van COP30 om de adaptatiefinanciering tegen 2035 minstens te verdrievoudigen. Canada, Noorwegen en Japan verzetten zich daartegen. Ook het werkprogramma voor emissiereductie kwam niet tot overeenstemming over zelfs maar korte conclusies. Voor financiering is een nieuw doel afgesproken: jaarlijks 300 miljard dollar voor ontwikkelingslanden tegen 2035, met als ambitie 1,3 biljoen dollar volgens de routekaart van Bakoe naar Belém. Ontwikkelde landen rapporteerden in 2024 136,7 miljard dollar; bezuinigingen op hulp, met name door de VS, vormen een bedreiging voor dat bedrag. Ontwikkelingslanden willen ook een apart agendapunt over klimaatfinanciering op grond van artikel 9. Het verst gevorderde dossier is de rechtvaardige transitie: er wordt gewerkt aan een ‘Belém-Antalyamechanisme’ dat in november moet worden aangenomen. In Antalya begint ook de tweede mondiale inventarisatie, die tot 2028 loopt.

De ‘implementatie-COP’-agenda van Turkije en de eigen doelstellingen

Kurum noemt COP31 een ‘implementatie-COP’. Op 22 september 2026 lanceerde hij in de ECOSOC-zaal van de VN in New York een actieagenda rond ‘dialoog, consensus, actie’. Volgens Yeni Şafak en TRT Haber omvat die tien prioriteitsthema’s, zes mondiale doelen, elf initiatieven en dertien ondersteunende resultaten. Milliyet noemt de doelstellingen voor 2035: het aandeel elektriciteit in het wereldwijde energieverbruik verhogen tot 35 procent, de groei van de afvalproductie halveren, de energie-intensiteit van gebouwen met minstens 25 procent verlagen en het aandeel circulair materiaal verhogen tot minstens 15 procent. De twee andere doelen zijn klimaatbestendige landbouw en klimaatonderwijs voor de hele samenleving, en een bredere ‘Klimaatimplementatiebrug’. Het Internationaal Energieagentschap is een strategische partner. Directeur Fatih Birol zei tegen Hürriyet dat elektriciteit momenteel 23 procent van het energieverbruik uitmaakt. Op 24 september wees Kurum Ethiopië, Fiji, Indonesië, Pakistan en Oezbekistan aan als de eerste proeflanden voor de brug, tijdens een evenement met UNDP. Op 17 september werd in Parijs een partnerschap met de OESO aangekondigd.

Turkije wil in 2053 netto nul uitstoten. De tweede nationaal bepaalde bijdrage van het land (‘NDC 3.0’), gedateerd 9 november 2025, stelt voor 2035 een plafond van 643 miljoen ton CO₂-equivalent vast. Dat is een vermindering van 466 miljoen ton ten opzichte van een scenario zonder aanvullende maatregelen, maar ruim boven de 458,8 miljoen ton die Enerdata voor 2018 rapporteert. De eerdere toezegging uit 2023 mikte op 695 miljoen ton in 2030. Climate Action Tracker beoordeelt Turkije als ‘kritisch ontoereikend’ en zegt dat de doelstelling voor 2035 ver afstaat van wat nodig is om de opwarming tot 1,5 °C te beperken. Bij de VN zei president Recep Tayyip Erdoğan op 23 september 2026 dat Turkije nieuwe doelen voor 2035 had vastgesteld op het gebied van elektrificatie en zero waste. Ook betoogde hij dat klimaatdoelen moeten aansluiten bij de economische en sociale realiteit van elk land. Ankara verwijst vaak naar de Zero Waste-beweging, die op 27 september negen jaar bestond en zegt 90 miljoen ton afval te hebben teruggewonnen.

Wat zijn de controverses?

Kolen zijn de voornaamste bron van kritiek. İklim Ağı, een netwerk van zeventien Turkse ngo’s, zei op 15 september dat plannen voor een nieuwe koleneenheid van 1.050 MW in Karabiga, in Çanakkale, en voor uitbreiding van de capaciteit in Afşin-Elbistan niet stroken met het voorzitterschap van Turkije. Een rapport van 350.org, waarover Bianet berichtte, schrijft sinds het Akkoord van Parijs 75 miljoen ton CO₂ toe aan de kolenhandel van de twee medeorganisatoren. Geen van beide landen heeft zich vastgelegd op een volledige uitfasering van kolen. Greenpeace Türkiye heeft opgeroepen tot een tijdschema voor de uitfasering van kolen en een verbod op de import van plastic afval. Volgens satellietgegevens waarover The Guardian berichtte, stoot de vuilstortplaats Silivri in Istanbul 7,4 ton methaan per uur uit. Kurum heeft bevestigd dat de actieagenda geen expliciet initiatief bevat voor de overstap van fossiele brandstoffen, en zegt dat elektrificatie het gebruik van fossiele brandstoffen hoe dan ook zal terugdringen. Mensenrechtenorganisaties wijzen op de arrestatie van meer dan 200 activisten rond de NAVO-top in Ankara in januari. Kurum heeft gezegd dat het maatschappelijk middenveld zijn stem zal kunnen laten horen.

Wat gebeurt er hierna?

Tijdlijn. 5–8 oktober 2026: de pre-COP in Nadi, Fiji, met een bijeenkomst van leiders in Tuvalu, voorgezeten door Kurum en mede geleid door Australië. Kurum riep landen daar op de 1,5 °C-doelstelling binnen bereik te houden. 6–8 oktober: workshops over klimaat voor jongeren in dertig Turkse provincies. 19–30 oktober: VN-biodiversiteits-COP17 in Jerevan. 9 november: COP31 begint in Antalya. 11–12 november: wereldleidersbijeenkomst. Ongebruikelijk genoeg valt die op de derde en vierde dag, in plaats van aan het begin. 20 november: geplande slotdatum, al lopen COP’s vaak uit. Punten om in de gaten te houden: of een Belém-Antalyamechanisme voor een rechtvaardige transitie wordt aangenomen, of de verdrievoudiging van de adaptatiefinanciering in de adaptatiedoelstelling wordt opgenomen, of een agendapunt over financiering op grond van artikel 9 wordt toegevoegd en hoe de taakverdeling tussen Turkije en Australië in de laatste uren uitpakt. COP32 vindt in 2027 plaats in Addis Abeba, Ethiopië.