De mislukte executie van Christa Pike in 2026: wat er misging in Tennessee en wat nu volgt

Op 30 september 2026 probeerde de Amerikaanse staat Tennessee Christa Pike (50) met een dodelijke injectie te executeren in de Riverbend Maximum Security Institution in Nashville. Dat mislukte. Ze kreeg twee doses van het barbituraat pentobarbital toegediend, bleef meer dan een uur ademen en werd naar het ziekenhuis gebracht, waar ze enkele dagen bewusteloos aan de beademing lag. Volgens het Death Penalty Information Center (DPIC) is zij de eerste persoon in het moderne tijdperk van de doodstraf in de VS die een executie met daadwerkelijk toegediende dodelijke middelen overleefde. Gouverneur Bill Lee schortte alle executies voor de rest van 2026 op, de gevangeniscommissaris van de staat trad af en Pike was op 10 oktober terug in de gevangenis. Of Tennessee het opnieuw kan of zal proberen, is nu de centrale juridische vraag.

Wie is Christa Pike en waarvoor is ze veroordeeld?

Pike was 18 en studeerde aan het Job Corps-opleidingscentrum in Knoxville toen zij op 12 januari 1995, samen met haar 17-jarige vriend Tadaryl Shipp en Shadolla Peterson, de 19-jarige medestudente Colleen Slemmer meenam naar een bosgebied, waar Slemmer werd gemarteld en gedood. Een jury veroordeelde Pike in 1996 voor moord met voorbedachten rade en samenzwering en legde haar de doodstraf op. DPIC noemt haar de jongste vrouw die in Tennessee in het moderne tijdperk ter dood is veroordeeld. Shipp, die destijds minderjarig was, kreeg levenslang (berichten verschillen over de mogelijkheid van vervroegde vrijlating; volgens DPIC komt hij vanaf november 2025 daarvoor in aanmerking). Peterson, die tegen beiden getuigde, kreeg een voorwaardelijke straf. Het Hooggerechtshof van Tennessee handhaafde het vonnis in 1998 en het Amerikaanse Hooggerechtshof wees haar federale habeas-corpusberoep in 2020 af. Haar advocaten vroegen om gratie en wezen daarbij op haar leeftijd, seksueel misbruik in haar jeugd en psychische aandoeningen; de familie van Slemmer wilde dat de straf werd uitgevoerd. Pike zou de eerste vrouw zijn geweest die Tennessee in ruim 200 jaar executeerde (bronnen noemen 1819 of 1820 als jaar van de laatste executie).

Hoe verliep de executiepoging op 30 september?

Het Hooggerechtshof van Tennessee stelde de datum vast in een bevel van 30 september 2025 en gouverneur Lee wees op 28 september 2026 een gratieverzoek af. De executie stond gepland voor 10.00 uur, maar ongeveer een uur eerder verleende het Amerikaanse Hof van Beroep voor het Zesde Circuit een korte opschorting om haar argumenten inhoudelijk te beoordelen. De staat ging in beroep en die avond hief het Amerikaanse Hooggerechtshof de opschorting op, ondanks het bezwaar van de drie liberale rechters. Volgens een minutieuze reconstructie van Associated Press ging het gordijn rond 19.27 uur omhoog; er zat toen al een infuus in haar arm. Pike zei dat haar arm pijn deed en vroeg of dat zo hoorde te voelen. Het gordijn ging om 19.46 uur dicht en ging ongeveer drie minuten later weer open voor de tweede dosis die het protocol toestaat; om 20.06 uur ging het definitief dicht. Getuigen zeiden dat ze ongeveer 40 minuten lang een snurkend soort ademhaling hoorden. Haar advocaat Randy Spivey zei dat hij rond 20.22 uur om een halt en medische zorg had gevraagd. Getuigen kregen om 20.53 uur te horen dat ze moesten vertrekken en rond 21.14 uur arriveerden ambulances. Het doodsbevel verliep die nacht om middernacht.

Wat ging er mis bij de dodelijke injectie?

Tennessee stapte in 2024 over op een protocol met één middel: een dosis van 5 gram pentobarbital, met een tweede set injectiespuiten voor het geval de gevangene niet dood is. In het protocol staat niet wat er moet gebeuren als ook de tweede set niet werkt. Het ministerie van Correctie (TDOC) zei dat elke stap van het door het kantoor van de procureur-generaal goedgekeurde protocol was gevolgd en dat het middel consequent effectief is gebleken. De advocaten van Pike zeggen iets anders. Spivey, van het Tennessee Office of the Post-Conviction Defender, zei dat het team ongeveer een uur bezig was met het aanleggen van infusen en alleen al in haar linkerarm minstens zeven naalden gebruikte. In een verzoekschrift bij de kanselarijrechtbank van Davidson County stond dat haar beide armen bij aankomst in het ziekenhuis gezwollen waren en brandwonden en blaren vertoonden. Volgens het verzoekschrift lijkt het erop dat het team niet merkte dat de infuuslijnen verkeerd zaten of dat de aderen waren gesprongen, waardoor het middel in het weefsel terechtkwam in plaats van in de bloedbaan. De staat heeft dit niet bevestigd. Voor de executiedatum hadden haar advocaten gewaarschuwd voor haar kleine aderen en een stollingsstoornis, trombocytose, en gevraagd om in plaats daarvan een vuurpeloton of ophanging; die verzoeken werden afgewezen. Opnames van 911-gesprekken die AP heeft verkregen, wijzen op nog meer vertraging: een melding dat Pike nog leefde, werd eerst als onwaar afgedaan en om 21.03 uur kreeg een centralist te horen dat medische hulp niet nodig was. Hulpverleners mochten om 21.11 uur naar binnen, ongeveer een halfuur na het eerste telefoontje.

Wat is er sindsdien gebeurd: haar toestand, aftredens en onderzoeken

Advocaten zeiden op 1 oktober dat Pike in kritieke toestand verkeerde en op 2 oktober dat ze bewusteloos en geïntubeerd was terwijl artsen probeerden het middel uit haar lichaam te verwijderen. Op 6 oktober meldden ze dat ze wakker was en sprak; ze noemden haar herstel medisch gezien ongekend. Op 8 oktober zei assistent-federaal verdediger Stephen Ferrell dat ze kon lopen, al was ze mentaal nog niet volledig hersteld. Haar advocaten wisten niet zeker of ze haar armen weer volledig zou kunnen gebruiken. Op 10 oktober meldden haar advocaten dat ze uit het ziekenhuis was ontslagen en was teruggebracht naar het Debra K. Johnson Rehabilitation Center, de vrouwengevangenis in Nashville waar ze al dertig jaar verblijft. Gouverneur Lee noemde de gebeurtenissen diep verontrustend, gelastte een grondig onafhankelijk onderzoek en stelde de enige andere executie van de staat in 2026 uit: die van Gary Wayne Sutton, gepland voor 3 december. Op 3 oktober maakte hij bekend dat gevangeniscommissaris Frank Strada later die maand zou aftreden. Strada zei dat hij nog altijd geloofde dat het ministerie het protocol had gevolgd. Voordat hij in januari 2023 bij TDOC kwam, hield hij in Arizona toezicht op executies, waaronder die van Clarence Dixon in 2022, toen medewerkers bijna 30 minuten nodig hadden om een ader te vinden. Het kantoor van de procureur-generaal stelde voormalig federaal aanklager Ed Stanton aan om het onderzoek te leiden; hij leidde ook het onderzoek in 2022 na de stilgelegde executie van Oscar Smith. Kanselier I'Ashea Myles beval op 7 oktober functionarissen al het bewijsmateriaal te bewaren, waaronder middelen, naalden, logboeken en berichten. Dit was de tweede mislukte executie in Tennessee in 2026: op 21 mei werd de executie van Tony Carruthers afgeblazen toen een tweede infuuslijn niet kon worden aangelegd. Op 7 oktober executeerde Texas Jamaal Howard met pentobarbital, de eerste executie in de VS sinds de poging met Pike.

Kan Tennessee opnieuw proberen haar te executeren?

Waarschijnlijk wel, juridisch gezien, maar er is geen zaak die precies met de hare overeenkomt. In Louisiana ex rel. Francis v. Resweber oordeelde het Amerikaanse Hooggerechtshof in 1947 met vijf tegen vier stemmen dat Louisiana Willie Francis opnieuw mocht elektrocuteren na een storing in 1946, die als een onvoorzienbaar ongeluk werd beschouwd. Hij werd in mei 1947 geëxecuteerd. Ohio slaagde er in 2009 niet in een bruikbare ader te vinden bij Romell Broom. Het Hooggerechtshof van Ohio oordeelde in 2016 met vier tegen drie stemmen dat een tweede poging was toegestaan omdat er geen dodelijk middel in zijn lichaam was terechtgekomen; het Amerikaanse Hooggerechtshof greep niet in. Broom stierf in 2020 vermoedelijk aan COVID-19, voordat een nieuwe executiedatum werd uitgevoerd. Alabama blies de executie van Doyle Hamm in 2018 af en stemde in een schikking ermee in geen nieuwe datum aan te vragen. Alabama slaagde er in 2022 niet in Kenneth Smith met een injectie te executeren; op 25 januari 2024 werd hij vervolgens met stikstofgas geëxecuteerd. De advocaten van Pike voeren aan dat een tweede poging wreed en ongebruikelijk zou zijn en in strijd kan zijn met het verbod op dubbele vervolging. Ze wijzen er ook op dat bij Broom het ontbreken van enige toegediende hoeveelheid van het middel doorslaggevend was, terwijl Pike twee volledige doses kreeg. Robin Maher, directeur van DPIC, noemde de zaak-Pike anders dan alle andere mislukte executies in het moderne tijdperk.

Wat gebeurt er nu?

Belangrijke data en openstaande punten. Een nieuwe executiedatum zou door het Hooggerechtshof van Tennessee moeten worden vastgesteld en de opschorting door gouverneur Lee geldt voor de rest van 2026. Er is geen openbare deadline voor het onderzoek van Ed Stanton. De bevindingen en het veiliggestelde bewijsmateriaal zullen verdere rechtszaken mede bepalen. De advocaten van Pike hebben Lee gevraagd haar doodstraf om te zetten in levenslang zonder mogelijkheid van vervroegde vrijlating; op 13 oktober had hij daar nog geen besluit over genomen. Lee mag zich niet opnieuw verkiesbaar stellen: Tennessee kiest op 3 november 2026 een nieuwe gouverneur, die in januari 2027 aantreedt. Senator Marsha Blackburn, de Republikeinse kandidaat, heeft ervoor gepleit andere executiemethoden te onderzoeken. Naar verwachting wordt een waarnemend gevangeniscommissaris benoemd.