El Niño 2026: hoe sterk het is, wanneer het piekt en wat het per regio betekent

El Niño, dat medio 2026 begon, is volgens verschillende maatstaven het sterkste sinds het begin van de moderne metingen en neemt nog steeds in kracht toe. De Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) kondigde het op 11 juni 2026 aan. Op 21 oktober voorspelde de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) dat de zeewatertemperatuur in het centrale deel van de Stille Oceaan in november–januari ongeveer 3,8°C boven normaal zou liggen en rond december een piek zou bereiken. WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo zei dat een dergelijke waarde nooit eerder in de meetgegevens was voorgekomen. Modellen laten El Niño tot in het voorjaar van 2027 aanhouden. De gevolgen zijn al zichtbaar: recordhoge oceaanwarmte in september, beperkingen op het scheepvaartverkeer door het Panamakanaal, overstromingen van Paraguay tot Peru, smog in Indonesië en noodsituaties in Californië en Latijns-Amerika. Voor Europa en Turkije is het verband reëel, maar zwak. De vooruitzichten voor deze winter zijn daarom gebaseerd op seizoensmodellen, niet alleen op El Niño.

Wat is El Niño, en hoe sterk is deze episode?

El Niño is de warme fase van een natuurlijke cyclus in de Stille Oceaan: de passaatwinden verzwakken, warm water verspreidt zich oostwaarts langs de evenaar en neerslagpatronen verschuiven wereldwijd. De sterkte wordt gemeten aan de hand van de afwijking van de zeewatertemperatuur in de Niño 3.4-regio. Volgens de wekelijkse gegevens van NOAA bedroeg die afwijking +3,3°C in de week rond 14 oktober. Het IRI van Columbia University merkte op 19 oktober op dat dit de vijfde achtereenvolgende week boven +3,0°C was en stelde de afwijking voor september vast op +2,84°C. Copernicus meldde op 14 oktober dat het water in Niño 3.4 in september een recordtemperatuur bereikte, hoger dan in 2015–2016; AFP meldde 29,70°C. Volgens het Japanse Meteorologische Agentschap lag de temperatuur in zijn regio op 9 oktober ongeveer 4°C boven normaal, het hoogste niveau sinds 1949. De voorspellingen gaan nog hoger: het gemiddelde van 27 modellen van het IRI komt voor oktober–januari uit op ongeveer +3,5°C, het ensemble van de WMO op ongeveer +3,8°C voor november–januari.

Instanties hanteren verschillende maatstaven. NOAA beoordeelt gebeurtenissen inmiddels met een relatieve index (RONI), waarbij de opwarming van de tropen als geheel wordt afgetrokken. Het Australische Bureau of Meteorology (BoM) doet dat al sinds september 2025. Op basis daarvan stelde NOAA in zijn bespreking van 8 oktober de afwijking in Niño 3.4 voor september vast op +2,1°C en de RONI voor juli–september op +1,69°C. NOAA schat de kans dat de driemaands-RONI +2,5°C bereikt op 54% voor september–november, 83% voor oktober–december en 70% voor november–januari. Dat niveau zou NOAA als historisch classificeren en zou hoger zijn dan bij alle gebeurtenissen sinds 1950. Ook oudere vergelijkingswaarden lopen uiteen: de WMO noemt +2,6°C voor november 2015–januari 2016, terwijl het Japanse Meteorologische Agentschap in december 1997 3,7°C registreerde. ‘Super-El Niño’ is een term uit de media, geen categorie van de WMO.

Wat betekent El Niño 2026 per regio?

Amerika’s: de Panamakanaalautoriteit verlaagde het aantal dagelijkse passages op 3 september van 36 naar 34 en medio september naar 32; de Turkse pers meldde dat dit vanaf november 29,5 zou zijn. Californië riep op 21 september de noodtoestand uit in aanloop naar winterstormen. Reuters meldde op 22 oktober dat het stijgende water in de Paraná-rivier ongeveer 4.200 gezinnen in Paraguay had getroffen, dat twee landarbeiders omkwamen toen ze vee uit overstromingen in de Argentijnse provincie Corrientes probeerden weg te halen, en dat Peru in 2027 18 miljard soles (ongeveer 5,2 miljard dollar) zou reserveren om de economie te beschermen. In Brazilië waren de branden rond Manaus volgens Der Spiegel meer dan 300% omvangrijker dan het jaar ervoor.

Afrika, Azië en Australië: de WMO waarschuwt vanaf november voor overstromingsgevaar in zuidelijk Afrika en voor hete, droge omstandigheden die gewassen en watervoorraden in Zuidoost-Azië bedreigen. VN-noodhulpcoördinator Tom Fletcher zei dat ongeveer 50 miljoen mensen mogelijk met meer honger te maken krijgen. Het Indonesische ministerie van Volksgezondheid bracht 333.470 gevallen van acute luchtweginfecties in verband met maandenlange bosbranden. India, Vietnam en Thailand, de grootste rijstexporteurs, lopen risico, net als Indonesië en Maleisië, die samen ongeveer 85% van de wereldwijde palmolie produceren. De vooruitzichten van het BoM van 22 oktober wijken af van het klassieke El Niño-patroon: voor november–januari verwacht het boven gemiddelde neerslag in grote delen van westelijk, zuidelijk en centraal Australië, drogere omstandigheden in Tasmanië, het zuiden van Victoria en het tropische uiterste noorden, en zeer waarschijnlijk bovengemiddelde temperaturen.

Wat betekent El Niño deze winter (2026–2027) voor Turkije en Europa?

De wetenschap wijst op een zwak en onbetrouwbaar signaal. In een overzicht voor het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn (ECMWF) beschreef Adam Scaife van het Britse Met Office het gebruikelijke Europese effect van El Niño als kouder weer in Noord-Europa en een negatieve Noord-Atlantische Oscillatie, het sterkst in de late winter. Het effect bedraagt enkele tientallen procenten van de normale variabiliteit; de allersterkste gebeurtenissen verlopen soms anders. Uit een studie van de University of Reading uit 2024 (Laura Baker, Geophysical Research Letters) bleek dat Europese wintervoorspellingen in jaren met een sterke El Niño of La Niña nauwkeuriger zijn, maar dat er geen vaststaand uitkomstpatroon is. Voor Turkije constateerden Karabörk en Kahya (International Journal of Climatology, 2003) dat El Niño-jaren vooral van april tot juli natter zijn in westelijk Anatolië en van februari tot juni in oostelijk Anatolië: in het voorjaar, niet in de winter.

De voorspellingen wijzen op een zachte, vrij natte winter in Turkije. De Turkse Staatsmeteorologische Dienst (MGM), die haar langetermijnverwachting baseert op het seizoensmodel van het ECMWF en deze in de tweede week van elke maand bijwerkt, verwacht in november temperaturen die 0,5–2°C boven normaal liggen en in december en januari 1–2°C boven normaal. In delen van Centraal- en Oost-Anatolië kan dat oplopen tot 2–3°C. De dienst verwacht in een groot deel van het land meer neerslag dan normaal, waaronder in Marmara, het noorden van Centraal-Anatolië en aan de Zwarte Zeekust, maar in december minder neerslag dan normaal aan de Egeïsche en westelijke Middellandse Zeekust. MGM schrijft dit niet toe aan El Niño en merkt op dat temperatuur beter voorspelbaar is dan neerslag. Het Britse Met Office zei in augustus dat El Niño de kans op een nattere, stormachtigere herfst en vroege winter in Noordwest-Europa vergroot. Copernicus constateerde dat het in september natter was dan gemiddeld in Türkiye, maar droog in grote delen van West- en Centraal-Europa. Prof. Doğan Yaşar (TÜBA) heeft recordneerslag in 2027 voorspeld; dat is een persoonlijke voorspelling, geen vooruitzicht van een meteorologische instantie.

Reservoirs: uit gegevens van İSKİ bleek dat de dammen van Istanbul op 7 oktober voor 38,81% gevuld waren; bij Pabuçdere was dat 2,55%. Door stortbuien op 13 en 14 oktober (242 kg/m² in Beykoz) steeg het gemiddelde in één dag naar 45,22% en op 18 oktober naar 52,43%; op 23 oktober stond het op 53,01%. De dammen van Ankara waren op 12 september voor 40,13% gevuld, ongeveer twee keer zoveel als een jaar eerder. Geen enkel voorspellingsinstituut heeft de regen in Istanbul aan El Niño toegeschreven.

Hoeveel doden kan El Niño veroorzaken en wat gaat het kosten?

Het Climate Impact Lab, dat banden heeft met de University of Chicago, schat dat er wereldwijd van juni 2026 tot februari 2027 ongeveer 451.000 extra hittegerelateerde sterfgevallen zullen zijn, met de zwaarste gevolgen in de Sahel en Zuid-Azië en ongeveer 3.500 sterfgevallen in de VS. Het rapport is nog niet door vakgenoten beoordeeld. De maïsprijs bereikte eind augustus met 5,2425 dollar per bushel het hoogste niveau in drie jaar; cacao kostte begin september 6.771 dollar per ton. Goldman Sachs zei dat de prijzen van voedselgrondstoffen met meer dan 15% zouden kunnen stijgen. In de Turkse media wordt een verliesbedrag van 10 biljoen dollar genoemd zonder verwijzing naar een specifieke studie. Volgens Copernicus was augustus 2026, samen met juli 2023, de warmste maand ooit gemeten. Zeke Hausfather en Andrew Dessler schatten dat El Niño ongeveer 0,3°C toevoegt aan de wereldtemperatuur; het Met Office zegt dat 2027 zeer waarschijnlijk het warmste jaar ooit wordt.

Wat gebeurt er nu: wanneer bereikt El Niño zijn piek en wanneer eindigt het?

Piek: de WMO en NOAA verwachten de piek rond december 2026; het BoM rond november–december. Einde: volgens de verwachting van het IRI van 19 oktober is de kans dat El Niño aanhoudt tot maart–mei 2027 100%, daarna 92% voor april–juni en 60% voor mei–juli. In juni–augustus 2027 is ENSO-neutraal met 51% de meest waarschijnlijke situatie. Geen enkele grote instantie voorspelt tot dusver La Niña. De wereldwijde temperatuur reageert met vertraging op de piek van de oceaantemperatuur, waardoor het grootste temperatuureffect in 2027 wordt verwacht. Volgen: de ENSO-besprekingen van NOAA op 12 november en in december; de update van MGM in de tweede week van november; de maandelijkse Global Seasonal Climate Updates van de WMO; het oktoberbulletin van Copernicus, begin november; en de inzet van de USNS Comfort voor de kust van Peru in februari 2027.