El Niño 2026: hoe sterk het is, wanneer het piekt en wat het per regio betekent

De El Niño die medio 2026 begon, stevent af op een van de sterkste sinds betrouwbare metingen rond 1950 begonnen. De Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) kondigde het verschijnsel op 11 juni 2026 aan. De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) zei op 8 oktober dat het verder zou aansterken tot een piek in december, met een kans van bijna 100 procent dat het tot en met februari 2027 aanhoudt. De gevolgen zijn al zichtbaar: Copernicus bestempelde augustus 2026 als de warmste maand ooit gemeten, het Panamakanaal heeft het aantal scheepspassages teruggeschroefd, Californië en verschillende Latijns-Amerikaanse landen hebben de noodtoestand uitgeroepen en onderzoekers verwachten honderdduizenden extra sterfgevallen door hitte voordat het verschijnsel wegebt.

Wat is El Niño en hoe sterk is deze episode?

El Niño is de warme fase van een natuurlijke klimaatcyclus in de Stille Oceaan: de passaatwinden verzwakken, warm water verspreidt zich langs de evenaar naar het oosten en verandert wereldwijd neerslag- en temperatuurpatronen. De sterkte wordt afgemeten aan de afwijking van de zeewatertemperatuur in de Niño 3.4-regio in de centrale Stille Oceaan. De WMO stelt die afwijking in juni op +1,6 °C en in augustus 2026 op +2,5 °C. Volgens de gezamenlijke prognose van 13 voorspellingscentra komt het gemiddelde voor oktober-december uit op ongeveer +3,7 °C. De Japan Meteorological Agency (JMA) meldde op 9 oktober dat de temperatuur in het gebied dat zij volgt ongeveer 4 °C boven normaal lag, de hoogste waarde sinds het begin van de metingen in 1949. Het Australische Bureau of Meteorology registreerde in de week tot en met 2 augustus een relatieve wekelijkse Niño 3.4-waarde van +2,02 °C, de eerste meting boven +2,0 °C sinds februari 2016.

De instanties gebruiken niet allemaal dezelfde index, waardoor hun cijfers uiteenlopen. In de bespreking van 8 oktober noemde NOAA voor de afgelopen maand een Niño 3.4-afwijking van +2,1 °C, tegenover +3,0 °C voor Niño-3 en +3,9 °C voor de kustregio Niño 1+2. Sinds februari 2026 beoordeelt NOAA gebeurtenissen met een relatieve index (RONI), die rekening houdt met de opwarming van de tropen als geheel en daardoor lagere waarden oplevert. Volgens die index is er 83 procent kans dat oktober-december +2,5 °C of meer bereikt, een niveau dat NOAA als historisch zou bestempelen. De ontwikkeling van NOAA's kansen is veelzeggend: in augustus was er 69 procent kans dat dit de sterkste episode sinds 1950 zou worden, in september 75 procent. De vergelijking met de twee maatgevende ‘super’-episodes hangt af van de gebruikte maatstaf. De WMO noemt een eerder seizoensrecord voor Niño 3.4 van +2,6 °C in november 2015-januari 2016. In een analyse van ECMWF-prognoses uit september werd een maandrecord van +2,8 °C in november 2015 genoemd. Volgens de JMA dateerde het eerdere record van 3,7 °C uit december 1997. Het ministerie van Risicobeheer van Ecuador heeft gezegd dat het verwacht dat de huidige episode sterker wordt dan die van 1982, 1997 en 2015. De WMO zelf noemt het niet een ‘super-El Niño’ en wijst erop dat die term geen WMO-classificatie is.

Tijdlijn: 11 juni – NOAA geeft een El Niño-waarschuwing af. Half juni – Het Australische Bureau of Meteorology verklaart El Niño. 31 juli – De WMO zegt dat El Niño in de herfst zal aansterken. 25 augustus – Panama roept de noodtoestand uit en El Salvador kondigt het hoogste alarmniveau af. 29 augustus – Ecuador kondigt landelijk code rood af. 3 september – De WMO noemt het verschijnsel ‘stevig gevestigd’ en op weg naar ‘zeer sterk’. 10 september – Copernicus meldt dat augustus 2026 met 16,96 °C de warmste maand ooit gemeten was. 21 september – Californië roept de noodtoestand uit. 8 oktober – De WMO voorspelt een piek in december. 9 oktober – De JMA meldt een recordafwijking.

Wat betekent El Niño 2026 per regio?

Amerika's: De vooruitzichten van de WMO wijzen op meer neerslag in het westen van Noord-Amerika ten zuiden van 45° noorderbreedte en in het zuidoosten van Zuid-Amerika, en op minder neerslag in het zuiden van Centraal-Amerika, het Caribisch gebied en het noordwesten van Zuid-Amerika. De Panamakanaalautoriteit verlaagde het aantal dagelijkse scheepspassages op 3 september van 36 naar 34 en halverwege september naar 32. Turkse media meldden dat het aantal vanaf november verder zou worden teruggebracht tot 29,5. Eén reder bood een recordbedrag van 5,3 miljoen dollar voor voorrang bij de passage. De gouverneur van Californië, Gavin Newsom, riep op 21 september de noodtoestand uit in afwachting van winterstormen. De Verenigde Staten zijn van plan het hospitaalschip USNS Comfort in februari 2027 voor de kust van Peru te stationeren. Volgens Der Spiegel woedden er rond Manaus in Brazilië meer dan 300 procent meer branden dan het jaar ervoor.

Afrika en Zuid- en Zuidoost-Azië: De WMO verwacht nattere omstandigheden in de Grotere Hoorn van Afrika en drogere omstandigheden op het Indiase subcontinent. Volgens een analyse waarover AP berichtte, behoort zuidelijk Afrika tot de zwaarst getroffen gebieden. In Indonesië is rook van bosbranden naar Maleisië gedreven, waardoor scholen zijn overgestapt op afstandsonderwijs. India, Vietnam en Thailand, de drie grootste rijstexporteurs, lopen risico, net als Indonesië en Maleisië, die samen ongeveer 85 procent van de palmolie in de wereld leveren. Het Wereldvoedselprogramma van de VN waarschuwt dat tegen eind 2027 minstens 49 miljoen mensen extra met acute voedselonzekerheid te maken kunnen krijgen.

Australië en Europa: Het Bureau of Meteorology voorspelde voor augustus-oktober minder neerslag dan gemiddeld in het grootste deel van Oost-Australië en temperaturen boven normaal, met grotere risico's op droogte, bosbranden en een slecht sneeuwseizoen. Voor Europa wijzen de vooruitzichten van de WMO op meer neerslag in het zuiden en minder in het noorden. Het Britse Met Office zei dat een warme, natte herfst 1,5 tot 2 keer waarschijnlijker was dan normaal, met een groter overstromingsrisico. In Turkije heeft prof. Doğan Yaşar van de Turkse Academie van Wetenschappen (TÜBA) recordneerslag in 2027 voorspeld; dat is een persoonlijke prognose, geen vooruitzicht van een instantie. Volgens Copernicus verbrak de zomer van 2026 in West-Europa het record uit 2003.

Hoeveel sterfgevallen kan El Niño veroorzaken en wat gaat het kosten?

Het Climate Impact Lab, dat verbonden is aan de Universiteit van Chicago, schat dat er wereldwijd van juni 2026 tot februari 2027 ongeveer 451.000 extra sterfgevallen door hitte zullen zijn, waaronder circa 239.000 tussen september en februari. De Sahel in Afrika en Zuid-Azië worden het zwaarst getroffen; in de Verenigde Staten gaat het om ongeveer 3.500 sterfgevallen. Sommige media hebben dit afgerond op ‘een half miljoen’. Het rapport is nog niet door vakgenoten beoordeeld. De markten reageren al: maïs bereikte eind augustus een prijs van 5,2425 dollar per bushel, het hoogste niveau in drie jaar, en cacao kostte begin september 6.771 dollar per ton. Goldman Sachs heeft gezegd dat de prijzen van voedingsgrondstoffen met meer dan 15 procent kunnen stijgen. Een bedrag van maximaal 10 biljoen dollar aan wereldwijde verliezen dat in Turkse media circuleert, is niet toegeschreven aan een specifiek onderzoek. Klimaatwetenschappers Zeke Hausfather en Andrew Dessler schatten dat El Niño de wereldwijde temperatuur met ongeveer 0,3 °C verhoogt, waardoor 2027 een grote kans maakt het warmste jaar ooit te worden.

Wat gebeurt er hierna: wanneer eindigt het verschijnsel en volgt La Niña?

De WMO verwacht de piek in december 2026 en acht het vrijwel zeker dat El Niño tot en met februari 2027 aanhoudt. Volgens NOAA is er meer dan 83 procent kans dat de omstandigheden sterk tot zeer sterk blijven tot en met januari-maart 2027. Omdat de wereldwijde warmtewerking van El Niño achterloopt op de piek in de oceaan, wordt het grootste temperatuureffect in 2027 verwacht. NOAA en de WMO hebben nog geen kansen gepubliceerd voor wat daarna volgt. Seizoensprognoses van ECMWF waarover in september werd bericht, laten zien dat het verschijnsel na de piek afzwakt en dat in de tweede helft van 2027 mogelijk La Niña volgt; voor die termijn bestaat aanzienlijke onzekerheid. Mijlpalen om in de gaten te houden: de volgende maandelijkse ENSO-bespreking van NOAA (12 november), de volgende update van de WMO, de piek in december, de inzet van de USNS Comfort voor de kust van Peru in februari 2027 en de maandelijkse temperatuurberichten van Copernicus.