İspanya'nın 2026 erken seçimi: Sánchez neden seçime gitti ve konut nasıl gündemin merkezine yerleşti

İspanya’da 29 Kasım 2026 Pazar günü erken genel seçim için sandık başına gidiliyor. Sosyalist Parti (PSOE) lideri Başbakan Pedro Sánchez, Kongre’nin iki acil konut kararnamesini reddetmesinden üç gün sonra, 5 Ekim’de seçime gidileceğini duyurdu. 6 Ekim’de Resmî Gazete’de (BOE) yayımlanan 806/2026 sayılı Kraliyet Kararnamesi, 23 Temmuz 2023’te seçilen iki meclisi de feshetti. Oylamayı zorunlu kılan konu konut oldu. 87 yaşındaki Madridli kiracı Maricarmen Abascal’ın 23 Eylül’de evinden çıkarılması ve 7 Ekim’de hayatını kaybetmesi, 50’den fazla kentte protestoları tetikledi. Seçim kararının ardından yayımlanan tüm anketlerde Alberto Núñez Feijóo liderliğindeki Halk Partisi (PP) ilk sırada; PP ile Vox’un toplamı da çoğunluk için gereken 176 sandalyenin üzerinde. Eylül ayına ait son CIS barometresinde ise PSOE hâlâ öndeydi. Yeni Cortes 23 Aralık’ta toplanacak.

Sánchez seçimi neden şimdiye aldı?

Sánchez, 16 Kasım 2023’te 179’a karşı 171 oyla güvenoyu almasının ardından azınlık PSOE–Sumar koalisyonuna liderlik etti. Bu çoğunluk, Carles Puigdemont’un Junts’u da dahil olmak üzere Katalan ve Bask partilerine dayanıyordu. Junts, 2 Ekim’de hükümetin iki konut kararnamesi yasa tasarısına karşı PP ve Vox’la birlikte oy kullandı. Euronews’in haberine göre ilk tasarı 172’ye karşı 178, ikincisi ise 166’ya karşı 184 oyla reddedildi. Junts, metinlerin geri çekilmesini ve kendi taslağından hareketle yeniden müzakere edilmesini istemişti. Sánchez, eylülde seçimin parti çıkarlarına göre zamanlanmayacağını ve Mayıs 2027’deki bölgesel ve yerel seçimlerle aynı döneme denk getirilmeyeceğini söylemişti. Cadena SER’in haberine göre yenilginin ardından hükümet, mevcut parlamentonun konut yasasını geçiremeyeceği sonucuna vardı. Sánchez, 5 Ekim’de yaklaşık dokuz dakika süren televizyondan yaptığı açıklamada kamuoyu desteğini yenilemesi ve genişletmesi gerektiğini söyledi. Oylamayı aşırı sağ dalgası ile ilerici hükümetin devamı arasında bir tercih olarak çerçeveledi. Yaz ayları da zaten kendisine zarar vermişti. Temmuzda Ceuta’ya gelen göçmen akınının ardından yapılan ilk anket olan eylül CIS barometresi, PSOE’nin iki puan gerilediğini, Vox’un ise 1,3 puan yükseldiğini gösterdi. Ayrıca 21 Eylül’de bir hâkim, eşi Begoña Gómez’i nüfuz ticareti ve zimmete para geçirme suçlamalarıyla yargılanmak üzere mahkemeye sevk etti.

Konut meselesi nasıl ana gündem maddesi hâline geldi?

Maricarmen olarak bilinen María del Carmen Abascal, Madrid’in Retiro semtindeki kiralık dairesinde yaklaşık 70 yıl yaşadı. Haberlere göre bu süre 70 ya da 71 yıldı. Urbagestión şirketi binayı 2018’de satın aldı. Eski, kontrollü kira sözleşmesinde aylık kira yaklaşık 500 avroydu; talep edilen yeni kira ise 1.650 ya da 2.650 avro olarak aktarılıyor. İlk derece mahkemesinde davayı kazandı, ancak Madrid Eyalet Mahkemesi ve ardından Yüksek Mahkeme mülk sahibinin lehine karar verdi. Dört tahliye girişiminin ardından 23 Eylül’de evinden çıkarıldı ve Gregorio Marañón Hastanesi’ne götürüldü. Kiracılar Birliği’ne (Sindicato de Inquilinas) göre 7 Ekim’de burada hayatını kaybetti. Madrid Belediyesi arabuluculuğunda varılan bir anlaşma, sekiz yıllık kira sözleşmesiyle dairesine dönmesine imkân tanıyacaktı; ancak çok geç kalındı. Puerta del Sol’da yaklaşık 500 kişi kamp kurarak “Maricarmen kararnamesi” talep etti. Feijóo, ölümünün siyasi amaçlarla istismar edilmemesini istedi.

Öfkenin ardındaki veriler tutarlı bir tablo ortaya koyuyor. Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE), 7 Eylül’de 2026’nın ikinci çeyreğinde konut fiyatlarının yıllık bazda yüzde 12,2 arttığını açıkladı: ikinci el konutlarda artış yüzde 12,9, yeni konutlarda ise yüzde 7,4 oldu. Konut Bakanlığı’nın ekspertiz istatistiklerine göre metrekare başına ortalama fiyat rekor düzey olan 2.355 avroya ulaştı. José Ignacio Conde-Ruiz ve Álvaro Pinto’nun Fedea için hazırladığı bir araştırma, konut masrafları düşüldüğünde 2025’te 1,95 milyon kişinin “gizli yoksulluğa” düştüğünü tahmin etti; bu hesaplama yoksulluk oranını yüzde 19,5’ten yüzde 23,5’e çıkarıyor. Piyasa kirası ödeyen kiracılarda oran yüzde 32,8’den yüzde 49,9’a yükseliyor. Idealista, 2025’te uzun dönemli kiralık yaklaşık 510 bin ilan bulunduğunu, 2018’de ise bu sayının 902.660 olduğunu belirtiyor. Bunlar, içinde oturulan konutların değil, ilanların sayısı. Kiracı sendikaları 3 Ekim’de 50’den fazla kentte yürüyüş düzenledi. Organizatörler Madrid’de yarım milyondan fazla kişinin katıldığını ileri sürerken resmî tahminler çok daha düşüktü. Bakanlar Kurulu, 6 Ekim’de kararnamelerin özünü 21 önlem hâlinde yeniden onayladı. Önlemler arasında ilk kez ev alacaklar için 50 bin avroya kadar faizsiz kredi sağlayacak 10 milyar avroluk ICO kredi hattı ve kiracılara yönelik kira indirimi bulunuyor. CCOO ve UGT sendikaları, 2012’den bu yana ilk ortak genel grevleri olacak 24 saatlik grevi 11 Kasım’da yapma çağrısında bulundu.

Kimler aday, anketler ne gösteriyor?

Sánchez eylülde yeniden aday olmak istediğini söyledi. PSOE, Rebeca Torró, María Jesús Montero ve Cristina Narbona’yı kampanyanın başına getirdi. PP’ye Feijóo liderlik ediyor. Vox’un lideri Santiago Abascal, destekçilerine posta yoluyla oy kullanmamaları çağrısında bulundu. PSOE’nin solunda Frente Amplio (IU, Más Madrid, Comuns ve Movimiento Sumar), 12 Ekim’de eski Barselona Belediye Başkanı Ada Colau’yu başbakan adayı olarak önerdi. Podemos’tan Irene Montero 13 Ekim’de ittifaka katılmayacağını açıkladı ve ERC’den Gabriel Rufián’la ittifakı savundu; bu nedenle solun bölünmesi bekleniyor. Junts’un Míriam Nogueras’ı aday göstermesi bekleniyor. Puigdemont’un durumu 6 Ekim’de değişti: Anayasa Mahkemesi 7’ye karşı 5 oyla af düzenlemesinin procés kapsamındaki zimmete para geçirme suçlamasını da kapsadığına hükmetti; Yüksek Mahkeme hâkimi Pablo Llarena da kendisi, Antoni Comín ve Lluís Puig hakkındaki ulusal yakalama emirlerini kaldırdı. Puigdemont, “geri döneceğiz” dedi. Avukatı Gonzalo Boye, Yüksek Mahkeme davayı resmen kapatmadan dönüş tarihi belirlenmeyeceğini söylüyor.

Anketler birbiriyle uyuşmadığı için burada kaynakları ve tarihleriyle veriliyor. 1–4 Eylül’de saha çalışması yapılan ve 4.042 kişinin katıldığı CIS barometresinde PSOE yüzde 31,0, PP yüzde 25,5, Vox yüzde 16,6, Sumar yüzde 5,7 ve Podemos yüzde 3,7 destek aldı. PP, José Félix Tezanos’un yönettiği CIS’i taraflı olmakla suçluyor. 20minutos için DYM’nin 5–7 Ekim’de çevrim içi 1.011 kişiyle yaptığı ankette (±3,1 puan) PP yüzde 34,0 (139–143 sandalye), PSOE yüzde 28,2 (107–111), Vox ise yüzde 18,2 (61–65) oy aldı; PP ve Vox’un toplamı 200–208 sandalyeye ulaşıyor. El Debate için Target Point’in 11 Ekim’de yayımladığı ankette PP yüzde 32,0, PSOE yüzde 25,9 ve Vox yüzde 18,7 destek aldı; PP ile Vox’un toplam sandalye sayısı 193–203 olarak öngörüldü. Karşılaştırma için, 2023 seçim sonuçları şöyleydi: PP 137, PSOE 121, Vox 33 ve Sumar 31 sandalye.

Oylama nasıl işliyor ve 29 Kasım’dan sonra ne olacak?

Kongre, 52 seçim çevresine dağıtılmış 350 sandalyeden oluşuyor: 50 il ile Ceuta ve Melilla. Her il en az iki sandalye, Ceuta ve Melilla ise birer sandalye alıyor; kalan sandalyeler nüfusa göre dağıtılıyor. Madrid 38, Barselona 32, Valensiya 16, Soria ise 2 milletvekili seçiyor. Seçmenler kapalı parti listesine oy veriyor; sandalyeler D’Hondt yöntemiyle dağıtılıyor ve bir listenin ildeki geçerli oyların en az yüzde 3’ünü alması gerekiyor. INE, yurt dışında yaşayan 2.747.688 İspanyolun da dahil olduğu seçmen sayısını 38.524.385 olarak veriyor. Bir anlaşmazlık hâlâ çözüme kavuşmuş değil. Yüksek Mahkeme, eylülde Demokratik Hafıza Yasası’nın “torunlar” maddesi kapsamında yapılan yurt dışı seçmen kayıtlarının, sürgünde olduğu kanıtlananlar dışındaki kişiler için oy kullanma hakkını askıya aldı. Mahkeme, yurt dışındaki yeni seçmen sayısını 408.262 olarak tahmin ederken Devlet Avukatlığı bu sayıyı 369.017 olarak açıkladı. Mahkeme 12 Ekim’de hükümetin itirazını reddetti, ancak kararın 29 Kasım seçimlerine nasıl uygulanacağını belirtmedi. Anayasa’nın 99. maddesine göre seçimden sonra Kral partilerle görüşür ve bir başbakan adayı önerir. Adayın mutlak çoğunluğu (176 oy) alması ya da 48 saat sonraki ikinci turda basit çoğunluğu sağlaması gerekir. İlk oylamadan itibaren iki ay içinde kimse güvenoyu alamazsa Kral Cortes’i fesheder ve yeni seçim yapılır.

Bundan sonra ne olacak?

Takvim. 16 Ekim: İttifakları kaydettirmek için son gün. 21–26 Ekim: Aday listelerinin il seçim kurullarına sunulması. 2 Kasım: Adayların ilan edilmesi; listeler 3 Kasım’da BOE’de yayımlanacak. 11 Kasım: CCOO–UGT genel grevi. 13 Kasım 00.00: 15 günlük seçim kampanyasının başlaması. 19 Kasım: Posta yoluyla oy kullanma talebi için son gün. 23 Kasım: Anketlerin yayımlanabileceği son gün. 27 Kasım: Kampanyanın sona ermesi. 28 Kasım: Düşünme günü. 29 Kasım: Oy verme merkezleri 09.00–20.00 arasında açık. 23 Aralık 10.00: Yeni Kongre ve Senatonun oluşması; ardından güvenoyu takvimi başlayacak. Henüz çözüme kavuşmayan konular: Podemos ile Frente Amplio’nun tek liste oluşturup oluşturmayacağı, Puigdemont’un seçim öncesinde dönüp dönmeyeceği ve dönecekse ne zaman döneceği, Yüksek Mahkemenin yurt dışındaki seçmenlere ilişkin kararının nasıl uygulanacağı ve Daimî Komisyonun ikinci konut kararnamesini onaylayıp onaylamayacağı.