Het Turkse fondsschandaal van 2026: wat er gebeurde, wie wordt onderzocht en wat beleggers terugkrijgen

Het Turkse schandaal rond beleggingsfondsen in 2026 begon op 17 september 2026. Die dag verbood de Capital Markets Board (SPK) de handel in alle via TEFAS verhandelde fondsen van zeven portefeuillebeheerders: Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus en Bulls. De toezichthouder gaf opdracht 130 van die fondsen te liquideren, een aantal dat later werd bijgesteld tot 131. Volgens gegevens van de SPK en het Central Registry (MKK) hebben 455.758 particuliere beleggers participaties in deze fondsen. De Turkse pers schat de omvang van de fondsen op ongeveer 826 miljard lira; Reuters komt uit op meer dan 20 miljard dollar. Tegelijkertijd voeren aanklagers in Istanbul een strafrechtelijk onderzoek uit naar vermeende marktmanipulatie en witwassen. Op 12 oktober zei president Recep Tayyip Erdoğan dat 282 mensen juridisch werden vervolgd en 84 in voorlopige hechtenis waren genomen. Niemand is veroordeeld. Iedereen die in dit artikel wordt genoemd, geldt als onschuldig totdat zijn of haar schuld is bewezen; de onderstaande beschuldigingen worden toegeschreven aan de functionarissen of partijen die ze hebben geuit.

Wat houdt het schandaal precies in?

De fondsen in het middelpunt van de zaak zijn gewone Turkse beleggingsfondsen die via TEFAS, het nationale handelsplatform voor fondsen, worden verkocht. Het gaat onder meer om geldmarktfondsen en licht gereguleerde hedgefondsen (serbest fon). In het jaar tot augustus 2026 vertienvoudigde het vermogen van Tera Portföy tot 14,3 miljard dollar en steeg dat van Pusula Portföy dertienvoudig tot 13,2 miljard dollar. Het hedgefonds TLY van Tera is het grootste van de geliquideerde fondsen. Volgens Reuters leverde het tussen januari en juli 2025 een rendement van 747% op, toen het minder dan 200 beleggers had. Nadat het fonds voor een breder publiek was opengesteld, liep het cumulatieve rendement op tot meer dan 15.000%. In september 2026 had het 102.616 beleggers en ongeveer 5 miljard dollar aan vermogen.

Aanklagers vermoeden dat geld dat de fondsen ophaalden, werd gebruikt om de koersen van aandelen met een beperkte verhandelbaarheid op te drijven, waaronder aandelen van bedrijven die verbonden zijn aan de eigen groepen van de fondsbeheerders. Volgens berichten over hun verhoren vroegen aanklagers Tera-bestuursleden Emre en Kerem Alkin hoe de marktwaarde van Tera Yatırım in één jaar kon zijn gestegen van ongeveer 1,4 miljard naar 280 miljard lira. Tera-voorzitter Emre Tezmen heeft de beschuldiging verworpen dat fondsgeld naar aandelen van de groep is geleid en gezegd dat hij niet wist in welke aandelen de fondsen handelden. In de eigen aangiften van de SPK wordt de handel in aandelen van Tera Finansal Yatırımlar Holding (TRHOL), Katılımevim (KTLEV), Destek Holding, Hedef Holding en Özata Denizcilik genoemd als vermoedelijke marktmanipulatie.

Hoe kwam de zaak in september 2026 aan het licht?

Volgens het ministerie van Justitie begon het onderzoek officieel op 19 augustus, toen aanklagers de SPK om documenten vroegen. Eind augustus scherpte de SPK de limieten aan voor het aandeel van één bedrijf dat een fonds mag bezitten. Enterprise AM brengt dit, onder verwijzing naar Bloomberg, in verband met een waarschuwing van MSCI over gecoördineerde handel door fondsen. Op 15 september meldde Pusula Portföy op KAP, het Turkse platform voor openbare bekendmakingen, dat het bij sommige fondsen in gebreke was gebleven met terugbetalingen. De volgende dag daalde de BIST 100-index van Borsa İstanbul met meer dan 6% en werd de handel om 16.04 uur stilgelegd door een circuitbreaker. Op 17 september zat minister van Financiën Mehmet Şimşek een vergadering van het Comité voor Financiële Stabiliteit voor. Dat schreef de onrust toe aan krediet- en liquiditeitsproblemen bij een beperkt aantal fondsen en zei dat er geen sprake was van een structureel risico voor de markt. Vervolgens legde de SPK de handel in de fondsen van de zeven beheerders stil, gelastte de liquidaties en verlaagde tijdelijk de minimale eigenvermogensratio voor de handel met marge van 35% naar 20%.

Wie worden onderzocht en wat zeggen zij?

De zaak wordt behandeld door de afdeling terrorismefinanciering en witwassen van het hoofdaanklagerskantoor in Istanbul. Pusula Portföy-voorzitter Muhammed Yarız was op 17 september de eerste die in voorlopige hechtenis werd genomen; diezelfde dag kregen 48 mensen een reisverbod opgelegd. Op 22 september nam een rechtbank Tezmen, Serdar Turhan, voorzitter van Pusula Holding, voormalig algemeen directeur van Tera Portföy Alper Öztürk en Tera-bestuursleden Emre en Kerem Alkin in voorlopige hechtenis. Tera Portföy-voorzitter Erdin Özel en Emir Münir Sarpyener, directeur van Tera Yatırım, volgden op 30 september. Aanklagers zeggen dat vanuit de rekeningen van Turhan en Yarız 15 miljoen dollar en 25 miljoen euro naar Zwitserland zijn overgemaakt. Ook namen ze twee privéjets en een jacht met een geschatte waarde van ongeveer 1,8 miljard lira in beslag. De SPK heeft strafrechtelijke aangiften gedaan tegen 37 mensen wegens de handel in TRHOL-aandelen.

De zaak kreeg op 26 september een politieke dimensie. Zeynel Emre, woordvoerder van oppositiepartij YENİ Parti, beweerde dat voormalig minister Fatma Betül Sayan Kaya haar aandelen in Özata Denizcilik ter waarde van ongeveer 63 miljoen lira had zien aangroeien tot 1,34 miljard lira, en dat haar echtgenoot İlyas Kaya vergelijkbare winsten had geboekt. Zij trad diezelfde dag af als vicevoorzitter van de AK-partij en werd op 7 oktober uit de partij gezet. Samen met haar echtgenoot werd ze als verdachte verhoord. Volgens berichten over dat verhoor ontkende het echtpaar op basis van voorkennis te hebben gehandeld. Aanklagers bevroeren hun bezittingen. Het echtpaar stortte ook ongeveer 2,2 miljard lira op een rekening voor terugbetalingen. Minister van Justitie Akın Gürlek zei dat dergelijke terugbetalingen een zaak niet afsluiten. Voormalig SPK-voorzitter İbrahim Ömer Gönül, die de raad leidde van april 2022 tot april 2026, werd op 30 september als verdachte verhoord. Op 4 oktober vroegen aanklagers het ministerie van Financiën om toestemming hem te onderzoeken wegens ambtsmisdrijven; Şimşek droeg de inspectiedienst van het ministerie op een vooronderzoek uit te voeren. De SPK heeft een bericht ontkend dat de toezichthouder 130 waarschuwingen van Borsa İstanbul zou hebben genegeerd. Minister van Familiezaken Mahinur Özdemir Göktaş noemde een oppositiebeschuldiging over haar familie een persoonsverwisseling en deed strafrechtelijke aangifte tegen drie YENİ Parti-parlementsleden. Op 9 oktober werden journalisten Şaban Sevinç en Mustafa Balcı in voorlopige hechtenis genomen op beschuldiging van het publiekelijk verspreiden van misleidende informatie over het onderzoek. İsmail Saymaz en Murat Ağırel werden later onder huisarrest geplaatst. Oppositiepolitici veroordeelden de arrestaties.

Wat krijgen beleggers terug?

De SPK wees Türkiye İş Bankası aan om de fondsen van Tera te liquideren en Ziraat Bankası om de overige fondsen te liquideren. De termijn werd verlengd van drie naar zes maanden. Op 30 september keurde de toezichthouder tussentijdse betalingen van maximaal 1 miljoen lira goed voor elke belegger van wie de gegevens waren afgestemd in de fondsen van Tera, Pusula, Atlas en Hedef. Volgens Reuters krijgen mensen met netto-investeringen onder dat bedrag het volledige bedrag terug. Op 8 oktober zei Şimşek dat het geld van 43.000 beleggers na de liquidatie van 17 fondsen naar banken was overgemaakt; eerst werden geldmarktfondsen en kleine spaarders uitbetaald. Vicepresident Cevdet Yılmaz is voorzitter van een op 29 september opgericht Coördinatiecomité voor Fondsen. Hij heeft gezegd dat er geen overheidsgeld wordt gebruikt en dat de staat deze fondsen nooit heeft gegarandeerd zoals hij dat met deposito's doet. Sinds 1 oktober kunnen mensen via rekeningen op naam van het Spaar- en Depositoverzekeringsfonds (TMSF) vrijwillig ‘buitensporige winsten’ terugstorten. Op 9 oktober zei Gürlek dat 141 mensen en 73 bedrijven met drie fondsen 187,65 miljard lira hadden verdiend, vaak door tussen 13 en 16 september uit te stappen, en dat hun rekeningen later waren bevroren. Een wetsvoorstel van de AK-partij, ingediend op 9 oktober, zou de regel voor tussentijdse betalingen van 1 miljoen lira wettelijk vastleggen, netto-investeringen indexeren aan de inflatie en personen die schuldig worden bevonden aan manipulatie van de fondsen uitsluiten van uitbetalingen. Econoom İnan Mutlu waarschuwde dat uitbetalingen naar rato minder kunnen opleveren dan sommige beleggers hebben ingelegd.

Wat gebeurt er nu?

Tijdlijn en nog te verwachten stappen. 19 augustus 2026: het onderzoek van de aanklagers begint. 15 september: Pusula meldt dat het bij terugbetalingen in gebreke is gebleven. 16 september: de BIST 100 daalt met meer dan 6% en de handel wordt stilgelegd. 17 september: de SPK gelast de liquidaties. 29 september: het Coördinatiecomité voor Fondsen wordt opgericht en de Raad van Toezicht van de Staat opent een controle. 1 oktober: de rekeningen voor vrijwillige terugbetaling gaan open. 9 oktober: het wetsvoorstel over liquidaties wordt ingediend bij het parlement. 14 oktober: volgens persberichten wordt het voorstel behandeld door de Commissie voor Planning en Begroting. 16 oktober: de geplande beoordeling van de Turkse kredietwaardigheid door S&P. November: de beoordeling van de marktclassificatie door MSCI, volgens Enterprise AM. Uiterlijk medio maart 2027: de termijn van zes maanden voor de liquidatie loopt af. Wat nog moet volgen zijn aanklachten, eventuele procesdata, een besluit over de vraag of Gönül kan worden onderzocht, de definitieve uitbetalingspercentages voor beleggers met meer dan 1 miljoen lira en de vraag hoeveel van de 187,65 miljard lira daadwerkelijk wordt terugbetaald.