2026’da Avrupa’da Batı Nil Virüsü: Rekor yayılım ve Hollanda’da ilk ölümcül sezon

Kuşlar tarafından taşınan ve sivrisineklerle bulaşan Batı Nil virüsü, 2026’da Avrupa’da yıllardır görülen en geniş yayılımlı sezonunu yaşadı. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), 23 Eylül’e kadar yerel kaynaklı 1.569 insan vakası saydı. Bu sayı, 2025’in tamamındaki 1.112 ve 2024’teki 1.436 vakayı aştı. Yükün büyük bölümünü İtalya ve Yunanistan üstlendi. En büyük değişim daha kuzeyde yaşandı: Ulusal halk sağlığı kurumu RIVM’ye göre Hollanda, 2020 ile 2026 arasında yerel kaynaklı hiçbir insan vakası bildirmemişken 8 Ekim’e kadar 59 enfeksiyon ve 10 ölüm kaydetti. Belçika ve Almanya’da da yerel bulaş doğrulandı.

Batı Nil virüsü nedir ve nasıl yayılır?

ECDC’ye göre virüs, kuşlar ve sivrisinekler arasında dolaşıyor; Avrupa’da başlıca taşıyıcılar Culex pipiens ve Culex modestus türleri. İnsanlara ve atlara sivrisinek ısırıklarıyla bulaşıyor ancak bu canlılar virüsün sivrisineklere geri geçmediği çıkmaz konaklar. Enfeksiyon, enfekte bir vericiden alınan kan nakli veya organ nakli yoluyla da bulaşabiliyor. ECDC, insan enfeksiyonlarının yaklaşık yüzde 80’inin belirtiye yol açmadığını, yaklaşık yüzde 20’sinin ise gribe benzer bir hastalık olan Batı Nil ateşine neden olduğunu tahmin ediyor. Yüzde 1’den azında ensefalit veya menenjit gibi nöroinvaziv hastalık gelişiyor. Nöroinvaziv hastalığa yakalananların yüzde 17’ye kadarı hayatını kaybediyor; en yüksek risk yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde. İnsanlar için aşı bulunmuyor. Bu nedenle ECDC ve RIVM’nin resmî tavsiyeleri, örneğin kovucu kullanmak, vücudu örten giysiler giymek ve evlerin çevresindeki durgun suları ortadan kaldırmak gibi önlemlerle sivrisinek ısırıklarından kaçınmaya odaklanıyor.

Avrupa’da 2026’da kaç vaka ve ölüm kaydedildi?

Sezon normalden daha yavaş başladı. ECDC ile EFSA’nın ortak aylık raporunda, 5 Ağustos’a kadar yedi ülkede yerel kaynaklı 245 vaka sayıldı; bu, sezonun aynı dönemi için son 10 yılın 403 olan ortalamasının altındaydı. ECDC’nin sayımı 13 Ağustos’a kadar dokuz ülkede 429 vakaya, eylül başında 15 ülkede 1.086 vakaya, 23 Eylül’de ise 1.569 vakaya ulaştı. Alman haber ajansı dpa’nın aktardığı ECDC verilerine göre o tarihte İtalya’da 696, Yunanistan’da 355, İspanya’da 125, Fransa’da 102, Romanya’da 91, Kuzey Makedonya’da 69, Sırbistan’da 46, Hollanda’da 28 ve Almanya’da 4 vaka vardı (Rhein-Pfalz-Kreis’te bir, Leipzig’de bir ve Berlin’de iki vaka). 3 Eylül’e kadar ölü sayısı 61’e ulaşmıştı; bunların 49’u İtalya ve Yunanistan’daydı. 2026 toplamı, Avrupa’da 2.083 vakayla rekorun kırıldığı 2018’in hâlâ altında. Avrupa genelindeki sayımlar, ulusal verilerin gerisinden geliyor: RIVM, ECDC’nin 28 vaka bildirmesinden bir gün sonra Hollanda’daki vaka sayısını 44 olarak açıklamıştı.

Ulusal kurumlar daha güncel rakamlar veriyor. İtalya Yüksek Sağlık Enstitüsü (ISS), 11 numaralı haftalık raporunda 7 Ekim’e kadar 754 doğrulanmış vaka bildirdi: 401 nöroinvaziv vaka, 253 ateş vakası ve kan bağışçılarının taranmasıyla saptanan 94 enfeksiyon. Kurum ayrıca 57 ölüm bildirdi ve virüs dolaşımını 20 bölgedeki 85 ilde doğruladı. En çok vaka Lombardiya’da (178), Veneto’da (137), Lazio’da (111; Roma çevresinde 69) ve Piyemonte’de (98) görüldü. ISS, yerel kaynaklı nöroinvaziv vakalardaki ölüm oranını yüzde 14,1 olarak açıkladı; bu oran 2025’in aynı döneminde yüzde 19,2’ydi. Yunanistan Halk Sağlığı Kurumu EODY, 8 Ekim’e kadar yerel kaynaklı 443 vaka bildirdi. Bunların 282’si merkezi sinir sistemini etkileyen vakalardı. Ayrıca 47 ölüm kaydedildi. Hayatını kaybedenlerin yaş ortalaması 82’ydi. Slovenya’da eylül ayında Ljubljana yakınlarında ölü kargalarda virüs saptandı. Belçika’da 9 Ekim’e kadar ülke içinde bulaştığı düşünülen ilk vakalar olan 16 şüpheli yerel kaynaklı vaka bildirilmişti.

Hollanda neden yeni bir sıcak nokta?

Hollanda’nın 2026’dan önce Batı Nil virüsüyle ilgili deneyimi sınırlıydı. RIVM kayıtlarında Eylül 2020’de enfekte bir kuş ve Ekim 2020’de ülkenin ilk hastası yer alıyor; bu yılki salgına kadar başka insan vakası görülmedi. 2026’da bir kuş ve bir atta enfeksiyon bildirimi 6 Ağustos’ta yapıldı. RIVM, 17 Ağustos’ta Utrecht eyaletinde belirti göstermeyen bir kan bağışçısının Sanquin Research tarafından yürütülen bir çalışmada testinin pozitif çıktığını açıkladı. İlk ölüm 26 Ağustos’ta Utrecht’te meydana geldi. RIVM’nin haftalık güncellemelerinde vaka sayısı hızla arttı: 3 Eylül’de 9, 10 Eylül’de üç ölümle birlikte 18, 17 Eylül’de 28, 24 Eylül’de beş ölümle birlikte 44, 1 Ekim’de dokuz ölümle birlikte 56 ve 8 Ekim’de 10 ölümle birlikte 59 vaka. Hastalar arasında menenjit geçiren, Amstelveen’de yaşayan 39 yaşındaki bir kadın da vardı. Vakaların çoğuna hastaneye yatışın ardından tanı kondu.

8 Ekim itibarıyla vakalar altı eyalete yayılmıştı: Zuid-Holland 34, Utrecht 13, Noord-Holland 5, Noord-Brabant 4, Gelderland 2 ve Overijssel 1 vaka. Hayvanlara yönelik izleme, virüsün ne kadar geniş alanda dolaştığını gösteriyor. RIVM, enfekte 163 at, enfekte 210 yabani kuş (kargalar ve diğer kargagillerde olağan dışı derecede ağır hastalık görüldü) ve pozitif sonuç veren 20 sivrisinek havuzu bildirdi. 17 Eylül’de duyurulan dördüncü ölüm, virüsü kan nakli yoluyla kapmış bir hastaydı. RIVM, ölüme virüsün mü yoksa kişinin mevcut sağlık sorunlarının mı yol açtığının belirsiz olduğunu söyledi. Sanquin, 2022’de rutin Batı Nil testi uygulamasını durdurmuştu. 18 Eylül’den itibaren vaka görülmeyen Groningen, Friesland ve Drenthe’nin de aralarında olduğu dokuz eyaletteki tüm kan bağışlarını test etmeye başladı. ECDC, AB ülkelerine, etkilenen bölgelerde yaşayan veya bu bölgeleri ziyaret etmiş bağışçıların 28 gün boyunca kan bağışında bulunmasını ertelemelerini ya da her bağışı test etmelerini tavsiye ediyor. ISS, İtalya’daki izlemenin kısmen kan nakli ve organ nakli güvenliğini korumak amacıyla yürütüldüğünü belirtiyor.

Batı Nil virüsü neden kuzeye doğru yayılıyor ve daha uzun süre etkili oluyor?

ISS araştırmacısı Antonino Bella, İtalya’dan eylülde yayımlanan bir raporda yüksek sıcaklıkların sivrisineklerin daha hızlı üremesiyle, virüsün daha iyi hayatta kalmasıyla ve bulaşma sezonunun uzamasıyla bağlantılı olduğunu belirtti. İtalya’da vakalar artık her yaz ve sonbaharın başında görülüyor; bulaşma bazen kasım ayına kadar sürüyor. WHO Avrupa Ofisi’nden Marc-Alain Widdowson, iklimin ısınmasının virüsün daha fazla ülkede çoğalabildiği dönemi uzatacağını söyledi. Ayrıca, virüs için etkili konaklar olan kuş türlerini destekleyebilecek biyolojik çeşitlilik kaybına ve arazi kullanımındaki değişime dikkat çekti. Ancak iki noktada temkinli olmak gerekiyor. Bella, her şeyi iklim değişikliğine bağlamamak gerektiği uyarısında bulundu. Daha iyi gözetim de daha fazla vakanın saptanmasını sağlıyor: İtalya’nın ağı sivrisinekleri, kuşları ve kan bağışçılarını test ediyor; İtalya’daki 94 bağışçı enfeksiyonunun tamamı tarama sayesinde bulundu. ECDC, Culex sivrisineklerinin Avrupa genelinde zaten yaygın olduğunu, dolayısıyla bulaşmayı sınırlayan temel etkenin sivrisineğin bulunup bulunmaması değil, hava koşulları olduğunu belirtiyor.

Bundan sonra ne olacak?

ECDC ve EFSA önceki yıllarda bulaşmanın ağustos ve eylül aylarında zirve yaptığını gözlemlemişti. Bu örüntü 2026’da da görüldü. RIVM, 1 Ekim’de Hollanda’daki zirvenin geride kaldığını söyledi ve 8 Ekim’e kadar olan haftada yalnızca üç yeni vaka bildirdi. Yunanistan’da haftalık vaka sayısı 20 yeni vakaya gerilerken İtalya’nın vaka toplamı raporlar arasında 27 arttı. Önümüzdeki haftalarda vaka sayısına yenileri eklenebilir; çünkü ISS en güncel dört haftaya ait verileri geçici kabul ediyor ve İtalya’da bulaşma geçmişte kasım ayına kadar sürdü. Sıcaklıklar düştükçe sivrisinek etkinliği azalıyor. Sanquin’in rutin test dönemi geleneksel olarak mayıs-aralık arasındaki sivrisinek sezonunu kapsıyor. Yaklaşan tarihler arasında RIVM’nin perşembe günkü güncellemeleri, sezon boyunca ECDC’nin cuma günleri yayımladığı haftalık raporlar, bir sonraki ECDC–EFSA aylık raporu ve ECDC’nin 2027’de açıklayacağı tam yıl verileri bulunuyor. 2027 için temel soru, virüsün Hollanda ve Belçika’daki kuşlarda ve sivrisineklerde kışı atlatıp atlatamayacağı. Hollanda’da 2020’de tespit edilmesinin ardından 2026’ya kadar başka insan vakası görülmemişti.