Yapay zekâ balonu patlıyor mu? Ekim 2026'da borsalar ve altın neden düştü

Alışılmış ölçütlere göre hayır, ama yapay zekâ yatırımı ciddi baskı altında. Alphabet, Intel ve Amazon'un 29–30 Ekim 2026'daki zayıf sonuçları, ABD teknoloji hisselerinde haziran'dan bu yana en sert satışı başlattı: 30 Ekim Cuma günü Nasdaq Composite %2,86, S&P 500 %1,82 düştü. Yine de S&P 500 rekorunun yalnızca yaklaşık %3–4 altındaydı; bu, düzeltme sayılan %10'luk düşüşün çok uzağında.

Altın sığınak olmadı. Ons altın 30 Ekim'de %3,6 düşerek yaklaşık 3.876 dolara indi ve son bir yılı aşkın sürenin en düşük seviyesini gördü; yükselen petrol fiyatları ABD'de yeni bir faiz artırımı beklentisini canlandırdı. Büyük piyasa raporlarının hiçbiri satışı yeni bir savaş korkusuna bağlamadı; şirket sonuçlarını, yapay zekâ harcamalarını ve faizleri gösterdi.

29 ve 30 Ekim'de neler düştü?

Tonu 29 Ekim Perşembe günü Alphabet belirledi. Google'ın çatı şirketi, reklam büyümesinin yavaşlamasıyla gelir beklentilerinin altında kaldı ve Financial Times'a göre yapay zekâ modunun klasik aramaya zarar verdiğini kabul etti. Hisse %12–13 düştü, yaklaşık 500 milyar dolarlık piyasa değeri sildi; şirket tarihinin en kötü işlem günü oldu.

Cuma günü daha fazlası geldi. Intel, dördüncü çeyrek için zayıf tahmin vermesinin ardından yaklaşık %29 değer kaybetti; bu 1974'ten bu yana en kötü günüydü. Şirket, yüksek bellek çipi fiyatlarının bilgisayar talebini baskıladığını söyledi. Amazon, çeyreklik kârı %2,4 düştüğü ve 12 aylık serbest nakit akışı yaklaşık 42 milyar dolar eksiye döndüğü için %1,5–2 civarında geriledi. Nvidia %4,2, Reddit %24 düştü.

Cuma kapanışında Nasdaq 25.437 (−%2,86), S&P 500 7.580 (−%1,82), Dow Jones 51.770 (−%1,09) puandaydı. Ekim ayının tamamında Nasdaq yaklaşık %5 kaybetti; bu Mart 2025'ten bu yana en kötü ayıydı. Nasdaq-100 ise 2 trilyon dolardan fazla değer kaybetmeye doğru gidiyordu.

Borsalar her yerde mi düştü?

İlk darbeyi Asya aldı. 30 Ekim'de Japonya'nın Nikkei 225 endeksi yaklaşık %2,1–2,4, Güney Kore'nin Kospi endeksi ise %5'e varan oranda düştü; Seul borsası programlı satışları kısa süre durduran "sidecar" mekanizmasını devreye aldı. Çin anakara hisseleri %0,7–1,4 geriledi; Hong Kong ise ters yöne gitti: Hang Seng %1,46 yükselişle 23.294 puandan kapandı.

Avrupa daha sakindi. Almanya'nın DAX endeksi %0,9 düşüşle 25.808 puana indi ama ekimi yine de %2,5 artıda kapattı. Milano'da FTSE MIB %1 düşüşle 49.500 civarına, Madrid'de IBEX 35 bankaların etkisiyle %1,09 düşüşle 18.700'ün altına indi. İstanbul'da BIST 100 %3,64 düşüşle 10.759,56 puana geriledi, haftalık kayıp %3,22 oldu; piyasa zaten Türkiye'deki fon skandalıyla sarsılmıştı ve SPK kredili işlem tedbirini 13 Kasım'a kadar uzattı.

Yatırımcılar yapay zekâ harcamalarından neden endişeli?

Ortak nokta, yapay zekâya akan paranın yakın zamanda geri dönüp dönmeyeceğine dair şüphe. J.P. Morgan, dünya genelinde yapay zekâ yatırımlarını 2026'da 900 milyar dolar, 2030'a kadar 5,5 trilyon dolar olarak tahmin ediyor; Morgan Stanley 2027'de yapay zekâ altyapı harcamasının 1 trilyon doları aşmasını bekliyor. J.P. Morgan analistlerine göre Amazon, Alphabet, Meta, Oracle ve Microsoft'un bu yılki harcaması, ChatGPT'nin Kasım 2022'de çıkışından bu yana harcadıklarının toplamına aşağı yukarı eşit.

Bu harcamanın giderek daha büyük kısmı borçla finanse ediliyor: Investing.com'a göre Meta 97,5 milyar dolarlık bir finansman, Microsoft ise yaklaşık 25 milyar dolarlık tahvil ihracı planlıyor. Ama her sonuç hayal kırıklığı yaratmadı: Microsoft bulut talebi sayesinde gelirini %19 artırdı. Bu, yatırımcıların yapay zekâdan kazanan şirketlerle esas olarak harcayan şirketleri ayırmaya başladığını gösteriyor.

Bu bir çöküş mü, düzeltme mi, balonun patlaması mı?

Piyasa teamülüne göre zirveden %10'luk düşüş düzeltme, %20'lik düşüş ayı piyasası sayılır. Ekim sonundaki düşüş, ABD piyasasının geneli için iki eşiğin de oldukça altında kaldı. Wall Street'in korku endeksi olarak da anılan VIX oynaklık endeksi cuma günü %13 artarak 19,4'e çıktı.

Balon uyarıları başka yerlerde daha yüksek sesle dile getiriliyor. Reuters'a göre Çinli yapay zekâ ve çip şirketlerinden oluşan bir endeks dört ayda yaklaşık %40 düştü; Financial Times bunu Çin'de zaten patlamış bir yapay zekâ balonu olarak özetledi. Die Zeit, sorunun artık balonun patlayıp patlamayacağı değil, ne zaman patlayacağı olduğunu yazdı. Karşı tarafta JPMorgan Asset Management'tan John Bilton, büyümenin abartılmış olabileceğini ama negatife dönmediğini söyledi; Foxconn da bir yapay zekâ balonu görmediğini açıkladı.

Hisseler düşerken altın neden düştü?

Altın genellikle yatırımcılar korktuğunda yükselir, ama faiz getirisi yoktur; bu yüzden faiz artışı beklendiğinde zarar görür. Ons altın 30 Ekim'i 3.875,55 dolardan kapattı; ayın tamamında %6,8 düştü ve ocak sonundaki rekor seviyelerin epey altında kaldı. ABD Merkez Bankası Fed, eylülde üç yılı aşkın sürenin ardından ilk kez faiz artırdı, 28 Ekim'de faizi sabit tuttu; Dallas Fed Başkanı Lorie Logan gibi yetkililer yeni artışların sinyalini verdi.

Güvenli liman arayan para bunun yerine ABD devlet tahvillerine ve Japon yenine yöneldi: 10 yıllık Hazine tahvili faizi %4,98'den %4,93'e indi. Kripto paralar da sığınak olmadı. Soruşturmacıların bir Kuzey Kore hacker grubuyla ilişkilendirdiği, Binance borsasından yaklaşık 6,3 milyar dolarlık hırsızlık, bitcoini yaklaşık %3 düşüşle 76.600 dolar civarına indirdi.

Dünya bir savaşa mı hazırlanıyor?

AP, Yahoo Finance, Investing.com ve Avrupa borsalarının piyasa raporları, satışın nedeni olarak yeni bir savaş korkusunu göstermedi. Piyasalara asıl yük olan savaş, zaten süren savaş: ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a saldırmasından bu yana, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki trafik, nisanda varılan ateşkese rağmen defalarca aksadı.

Ekimde İran'ın gemilere saldırıları ve Washington'un ABD ara seçimlerinin ardından saldırılara yeniden başlayabileceğine dair haberler, Brent petrolü yaklaşık %12 artışla varil başına 112–115 dolar civarına taşıdı. Pahalı petrol enflasyonu, enflasyon da faiz artışı beklentisini besliyor; altını aşağı çeken de aynı zincir. Savaşa karşı klasik sigorta olan altın yükselmek yerine düştü.

Sırada ne var?

Önemli tarihler: 3 Kasım — ABD ara seçimleri; haberlere göre bunun ardından İran'a saldırılar yeniden başlayabilir. 13 Kasım — Türkiye'de uzatılan kredili işlem tedbirinin bitmesi bekleniyor. 8–9 Aralık — piyasaların yeni bir faiz artışı beklediği bir sonraki Fed toplantısı. Ardından büyük teknoloji şirketlerinin bir sonraki bilanço dönemi ve Anthropic'in planlanan halka arzı, yatırımcıların yapay zekâ büyümesi için hâlâ para ödemeye hazır olup olmadığını gösterecek.